Tài liệu tập huấn giáo viên THCS xây dựng ma trận, đặc tả đề kiểm tra định kì môn Lịch sử và Địa lí

 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TÀI LIỆU TẬP HUẤN GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ
 XÂY DỰNG MA TRẬN, ĐẶC TẢ 
 ĐỀ KIỂM TRA ĐỊNH KÌ
 MÔN: LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ
 Hà Nội, năm 2022
 1 Mục lục Trang
 Phần I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
1. Ma trận đề kiểm tra 2
2. Bản đặc tả đề kiểm tra 3
3. Một số lưu ý đối với việc viết câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều 4
lựa chọn và tự luận
 Phần II. HƯỚNG DẪN XÂY DỰNG MA TRẬN VÀ BẢN ĐẶC TẢ
I. Hướng dẫn xây dựng ma trận đề kiểm tra 14
1. Khái niệm ma trận đề kiểm tra 14
2. Cấu trúc một bảng ma trận đề kiểm tra 14
3. Thông tin cơ bản của ma trận đề kiểm tra 14
4. Hướng dẫn xây dựng 14
II. Hướng dẫn xây dựng bản đặc tả đề kiểm tra 15
1. Khái niệm bản đặc tả 15
2. Cấu trúc bản đặc tả đề kiểm tra 15
3. Hướng dẫn xây dựng 16
III. Giới thiệu bản đặc tả của cấp học 17
1. Bảng đặc tả phân môn Địa lí 17
2. Bảng đặc tả phân môn Lịch sử 33
 Phần III. Đề minh họa 54
 2 Phần I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
 1. Ma trận đề kiểm tra
 a. Khái niệm ma trận đề kiểm tra
 - Ma trận đề kiểm tra là bản thiết kế đề kiểm tra chứa đựng những thông tin về cấu trúc cơ 
bản của đề kiểm tra như: thời lượng, số câu hỏi, dạng thức câu hỏi; lĩnh vực kiến thức, cấp độ 
năng lực của từng câu hỏi, thuộc tính các câu hỏi ở từng vị trí 
 - Ma trận đề kiểm tra cho phép tạo ra nhiều đề kiểm tra có chất lượng tương đương. 
 - Có nhiều phiên bản Ma trận đề kiểm tra. Mức độ chi tiết của các ma trận này phụ thuộc 
vào mục đích và đối tượng sử dụng.
 b. Cấu trúc một bảng ma trận đề kiểm tra
 Cấu trúc 1 bảng ma trận đề kiểm tra gồm các thông tin như sau:
 Tên Bảng ma trận- Ký hiệu (nếu cần)
 - Cấu trúc từng phần (Prompt Attributes)
 + Cấu trúc và tỷ trọng từng phần
 + Các câu hỏi trong đề kiểm tra (items)
 ✓ Dạng thức câu hỏi
 ✓ Lĩnh vực kiến thức
 ✓ Cấp độ/thang năng lực đánh giá
 ✓ Thời gian làm dự kiến của từng câu hỏi
 ✓ Vị trí câu hỏi trong đề kiểm tra
 - Các thông tin hỗ trợ khác
 c. Thông tin cơ bản của ma trận đề kiểm tra:
 - Mục tiêu đánh giá (objectives)
 - Lĩnh vực, phạm vi kiến thức (Content)
 - Thời lượng (cả đề kiểm tra, từng phần kiểm tra)
 - Tổng số câu hỏi
 - Phân bố câu hỏi theo lĩnh vực, phạm vi kiến thức, mức độ khó, mục tiêu đánh giá.
 - Các lưu ý khác 
 3 d. Ví dụ minh họa mẫu ma trận đề kiểm tra 
 2. Bản đặc tả đề kiểm tra
 a. Khái niệm bản đặc tả
 Bản đặc tả đề kiểm tra (trong tiếng Anh gọi là test specification hay test blueprint) là một 
bản mô tả chi tiết, có vai trò như một hướng dẫn để viết một đề kiểm tra hoàn chỉnh. Bản đặc tả 
đề kiểm tra cung cấp thông tin về cấu trúc đề kiểm tra, hình thức câu hỏi, số lượng câu hỏi ở mỗi 
loại, và phân bố câu hỏi trên mỗi mục tiêu đánh giá.
 Bản đặc tả đề kiểm tra giúp nâng cao độ giá trị của hoạt động đánh giá, giúp xây dựng đề 
kiểm tra đánh giá đúng những mục tiêu dạy học dự định được đánh giá. Nó cũng giúp đảm bảo sự 
đồng nhất giữa các đề kiểm tra dùng để phục vụ cùng một mục đích đánh giá. Bên cạnh lợi ích 
đối với hoạt động kiểm tra đánh giá, bản đặc tả đề kiểm tra có tác dụng giúp cho hoạt động học 
tập trở nên rõ ràng, có mục đích, có tổ chức và có thể kiểm soát được. Người học có thể sử dụng 
để chủ động đánh giá việc học và tự chấm điểm sản phẩm học tập của mình. Còn người dạy có 
thể áp dụng để triển khai hướng dẫn các nhiệm vụ, kiểm tra và đánh giá. Bên cạnh đó, nó cũng 
giúp các nhà quản lý giáo dục kiểm soát chất lượng giáo dục của đơn vị mình.
 b. Cấu trúc bản đặc tả đề kiểm tra
 Một bản đặc tả đề kiểm tra cần chỉ rõ mục đích của bài kiểm tra, những mục tiêu dạy học 
mà bài kiểm tra sẽ đánh giá, ma trận phân bố câu hỏi theo nội dung dạy học và mục tiêu dạy học, 
cụ thể như sau:
 (i) Mục đích của đề kiểm tra
 Phần này cần trình bày rõ đề kiểm tra sẽ được sử dụng phục vụ mục đích gì. Các mục đích 
sử dụng của đề kiểm tra có thể bao gồm (1 hoặc nhiều hơn 1 mục đích):
 Cung cấp thông tin mô tả trình độ, năng lực của người học tại thời điểm đánh giá.
 Dự đoán sự phát triển, sự thành công của người học trong tương lai.
 Nhận biết sự khác biệt giữa các người học.
 Đánh giá việc thực hiện mục tiêu giáo dục, dạy học.
 Đánh giá kết quả học tập (hay việc làm chủ kiến thức, kỹ năng) của người học so với mục 
tiêu giáo dục, dạy học đã đề ra.
 4 Chẩn đoán điểm mạnh, điểm tồn tại của người học để có hoạt động giáo dục, dạy học phù 
hợp.
 Đánh giá trình độ, năng lực của người học tại thời điểm bắt đầu và kết thúc một khóa học 
để đo lường sự tiến bộ của người học hay hiệu quả của khóa học.
 (ii) Hệ mục tiêu dạy học/ tiêu chí đánh giá
 Phần này trình bày chi tiết mục tiêu dạy học: những kiến thức và năng lực mà người học 
cần chiếm lĩnh và sẽ được yêu cầu thể hiện thông qua bài kiểm tra. Những tiêu chí để xác định 
các cấp độ đạt được của người học đối với từng mục tiêu dạy học.
 Có thể sử dụng các thang năng lực để xác định mục tiêu dạy học/ tiêu chí đánh giá, chẳng 
hạn thang năng lực nhận thức của Bloom...
 (iii) Bảng đặc tả đề kiểm tra
 Đây là một bảng có cấu trúc hai chiều, với một chiều là các chủ đề kiến thức và một chiều 
là các cấp độ năng lực mà người học sẽ được đánh giá thông qua đề kiểm tra. Với mỗi chủ đề 
kiến thức, tại một cấp độ năng lực, căn cứ mục tiêu dạy học, người dạy đưa ra một tỷ trọng cho 
phù hợp. 
 (iv). Cấu trúc đề kiểm tra
 Phần này mô tả chi tiết các hình thức câu hỏi sẽ sử dụng trong đề kiểm tra; phân bố thời 
gian và điểm số cho từng câu hỏi.
 Ví dụ minh họa mẫu bản đặc tả đề kiểm tra 
 3. Một số lưu ý đối với việc viết câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn và 
tự luận
 3.1. Vai trò của trắc nghiệm
 Trắc nghiệm trong giảng dạy được xem như một công cụ để thực hiện các phép đo lường, 
đánh giá trình độ, năng lực cũng như kết quả học tập của người học. Mặc dù không phải là một 
phương pháp đánh giá trực tiếp, trắc nghiệm được sử dụng từ rất lâu đời và rộng rãi trong lịch sử 
 5 giáo dục và dạy học, nhờ sự thuận tiện và tính kinh tế, cũng như việc dễ dàng can thiệp bằng các 
kỹ thuật phù hợp nhằm tăng cường tính chính xác và độ tin cậy của thông tin về người học mà 
trắc nghiệm mang lại.
 Để hình thành nên một bài trắc nghiệm, chúng ta cần có các câu hỏi, từ đơn giản đến phức 
tạp, nhằm thu thập thông tin chi tiết về từng kiến thức, kỹ năng, hay từng khía cạnh năng lực cụ 
thể mà người học làm chủ. Người ta chia các loại hình câu hỏi trắc nghiệm thành hai nhóm: 
khách quan và chủ quan. Câu trắc nghiệm khách quan là những câu hỏi mà việc chấm điểm hoàn 
toàn không phụ thuộc chủ quan của người đánh giá cho điểm. Một số dạng thức điển hình của 
câu trắc nghiệm khách quan như câu trả lời Đúng/Sai, câu nhiều lựa chọn, câu ghép đôi, câu điền 
khuyết. Ngược lại, chúng ta có một số loại hình câu hỏi mà kết quả đánh giá có thể bị ảnh hưởng 
bởi tính chủ quan của người chấm điểm. Điển hình cho nhóm này là các loại câu hỏi tự luận: câu 
hỏi mà người học phải tự mình viết ra phần trả lời, thay vì chọn câu trả lời từ các phương án cho 
sẵn.
 Mặc dù có sự khác biệt như vậy về mức độ khách quan của đánh giá, nhưng không vì thế 
mà nhóm câu hỏi này được sử dụng rộng rãi và phổ biến hơn nhóm câu hỏi kia. Cả hai nhóm câu 
trắc nghiệm khách quan và tự luận đều có những điểm mạnh riêng, và chúng ta cần có đủ hiểu 
biết về mỗi loại hình câu hỏi để có thể khai thác sử dụng một cách phù hợp và hiệu quả nhất.
 3.2. Phân loại các dạng thức câu hỏi kiểm tra đánh giá
 3.3. So sánh trắc nghiệm khách quan với tự luận
 Trắc nghiệm khách quan Tự luận
 Chấm bài mất nhiều thời gian, khó chính xác 
Chấm bài nhanh, chính xác và khách quan.
 và khách quan
 Không thể sử dụng các phương tiện hiện đại 
Có thể sử dụng các phương tiện hiện đại trong 
 trong chấm bài và phân tích kết quả kiểm tra. 
chấm bài và phân tích kết quả kiểm tra.
 Cách chấm bài duy nhất là giáo viên phải đọc 
 6 bài làm của học sinh.
Có thể tiến hành kiểm tra đánh giá trên diện Mất nhiều thời gian để tiến hành kiểm tra trên 
rộng trong một khoảng thời gian ngắn. diện rộng
Biên soạn khó, tốn nhiều thời gian, thậm chí sử 
 Biên soạn không khó khăn và tốn ít thời gian.
dụng các phần mềm để trộn đề.
 Bài kiểm tra chỉ có một số rất hạn chế câu hỏi 
Bài kiểm tra có rất nhiều câu hỏi nên có thể 
 ở một số phần, số chương nhất định nên chỉ có 
kiểm tra được một cách hệ thống và toàn diện 
 thể kiểm tra được một phần nhỏ kiến thức và kĩ 
kiến thức và kĩ năng của học sinh, tránh được 
 năng của học sinh, dễ gây ra tình trạng học tủ, 
tình trạng học tủ, dạy tủ.
 dạy tủ.
Tạo điều kiện để HS tự đánh giá kết quả học tập Học sinh khó có thể tự đánh giá chính xác bài 
của mình một cách chính xác. kiểm tra của mình.
 Có thể đánh giá đượcc khả năng diễn đạt, sử 
Không hoặc rất khó đánh giá được khả năng 
 dụng ngôn ngữ và quá trình tư duy của học 
diễn đạt, sử dụng ngôn ngữ và quá trình tư duy 
 sinh để đi đến câu trả lời.Thể hiện ở bài làm 
của học sinh để đi đến câu trả lời.
 của học sinh
Không góp phần rèn luyện cho HS khả năng 
 Góp phần rèn luyện cho học sinh khả năng 
trình bày, diễn đạt ý kiến của mình. Học sinh khi 
 trình bày, diễn đạt ý kiến của mình..
làm bài chỉ có thể chọn câu trả lời đúng có sẵn.
Sự phân phối điểm trải trên một phổ rất rộng Sự phân phối điểm trải trên một phổ hẹp nên 
nên có thể phân biệt được rõ ràng các trình độ khó có thể phân biệt được rõ ràng trình độ của 
của HS. học sinh.
 HS có điều kiện bộc lộ khả năng sáng tạo của 
Chỉ giới hạn sự suy nghĩ của học sinh trong một 
 mình một cách không hạn chế, do đó có điều 
phạm vi xác định, do đó hạn chế việc đánh giá 
 kiện để đánh giá đầy đủ khă năng sáng tạo của 
khả năng sáng tạo của học sinh.
 học sinh.
 3.4. Nguyên tắc sử dụng các dạng thức câu hỏi
 Dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan có ưu thế để đo lường đánh giá kiến thức (VD: kiến 
thức về một môn học) trong quá trình học hay khi kết thúc môn học đó ở các mức nhận thức thấp 
như nhận biết, hiểu, áp dụng 
 Dạng câu hỏi tự luận có ưu thế để đo lường đánh giá những nhận thức ở mức độ cao (các 
kỹ năng trình bày, diễn đạt các khả năng phân tích, tổng hợp, đánh giá ). 
 Cả hai đều có thể dùng để đo lường đánh giá những khả năng tư duy ở mức độ cao như 
giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo hay lý luận phân tích 
 Hình thức thi nào và dạng câu hỏi thi nào cũng có những ưu điểm và nhược điểm nhất 
định do đó sử dụng dạng câu hỏi thi nào phụ thuộc vào bản chất của môn thi và mục đích của kỳ 
thi.
 3.5. Trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn
 a. Cấu trúc câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn
 7 Câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn có thể dùng thẩm định trí nhớ, mức hiểu biết, năng 
lực áp dụng, phân tích, tổng hợp, giải quyết vấn đề hay cả năng lực tư duy cao hơn. 
 Câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn gồm hai phần:
 Phần 1: câu phát biểu căn bản, gọi là câu dẫn (PROMPT), hay câu hỏi (STEM).
 Phần 2: các phương án (OPTIONS) để thí sinh lựa chọn, trong đó chỉ có 1 phương án 
đúng hoặc đúng nhất, các phương án còn lại là phương án nhiễu (DISTACTERS). Thông thường 
câu hỏi MCQ có 4 phương án lựa chọn. 
 * Câu dẫn: có chức năng chính như sau:
 Đặt câu hỏi;
 Đưa ra yêu cầu cho HS thực hiện; 
 Đặt ra tình huống/ hay vấn đề cho HS giải quyết.
 Yêu cầu cơ bản khi viết câu dẫn, phải làm HS biết rõ/hiểu:
 Câu hỏi cần phải trả lời
 Yêu cầu cần thực hiện
 Vấn đề cần giải quyết
 * Các phương án lựa chọn: có 2 loại:
 - Phương án đúng, Phương án tốt nhất: Thể hiện sự hiểu biết của học sinh và sự lựa chọn 
chính xác hoặc tốt nhất cho câu hỏi hay vấn đề mà câu hỏi yêu cầu.
 - Phương án nhiễu - Chức năng chính: Là câu trả lời hợp lý (nhưng không chính xác) đối 
với câu hỏi hoặc vấn đề được nêu ra trong câu dẫn. 
 + Chỉ hợp lý đối với những học sinh không có kiến thức hoặc không đọc tài liệu đầy đủ.
 + Không hợp lý đối với các học sinh có kiến thức, chịu khó học bài.
 Ví dụ : 
 Trong câu hỏi trên:
 - Đáp án là D
 - Phương án A: Thống nhất đất nước
 - Phương án B: Chiến tranh biên giới Việt – Trung.
 - Phương án C: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam
 8 b. Đặc tính của câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn 
 TT Cấp độ Mô tả
 1 Nhận biết Học sinh nhớ các khái niệm cơ bản, có thể nêu lên hoặc nhận 
 ra chúng khi được yêu cầu
 2 Thông hiểu Học sinh hiểu các khái niệm cơ bản và có thể vận dụng chúng, 
 khi chúng được thể hiện theo cách tương tự như cách giáo 
 viên đã giảng hoặc như các ví dụ tiêu biểu về chúng trên lớp 
 học.
 3 Vận dụng Học sinh có thể hiểu được khái niệm ở một cấp độ cao hơn 
 “thông hiểu”, tạo ra được sự liên kết logic giữa các khái niệm 
 cơ bản và có thể vận dụng chúng để tổ chức lại các thông tin 
 đã được trình bày giống với bài giảng của giáo viên hoặc 
 trong sách giáo khoa.
 4 Vận dụng cao Học sinh có thể sử dụng các kiến thức về môn học - chủ đề để 
 giải quyết các vấn đề mới, không giống với những điều đã 
 được học, hoặc trình bày trong sách giáo khoa, nhưng ở mức 
 độ phù hợp nhiệm vụ, với kỹ năng và kiến thức được giảng 
 dạy phù hợp với mức độ nhận thức này. Đây là những vấn đề, 
 nhiệm vụ giống với các tình huống mà Học sinh sẽ gặp phải 
 ngoài xã hội.
 c. Ưu điểm và nhược điểm của câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn
 • Ưu điểm:
 - Có thể đo được khả năng tư duy khác nhau .... Có thể dùng loại này để kiểm tra, đánh 
giá những mục tiêu giảng dạy khác nhau.
 - Nội dung đánh giá được nhiều, có thể bao quát được toàn bộ chương trình học
 - Độ tin cậy cao hơn, yếu tố đoán mò may rủi giảm hơn so với câu hỏi có 2 lựa chọn ... 
(câu hỏi đúng sai)
 - Độ giá trị cao hơn nhờ tính chất có thể dùng đo những mức nhận thức và tư duy khác 
nhau và ở bậc cao.
 - Việc chấm bài nhanh hơn, khách quan hơn. 
 - Khảo sát được số lượng lớn thí sinh
 • Hạn chế:
 - Khó và tốn thời gian soạn câu hỏi/các phương án nhiễu.
 - Các câu hỏi dễ rơi vào tình trạng kiểm tra việc ghi nhớ kiến thức nếu viết hời hợt; 
 - Các câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn có thể khó đo được khả năng phán đoán tinh vi, 
khả năng giải quyết vấn đề một cách khéo léo và khả năng diễn giải một cách hiệu nghiệm bằng 
câu hỏi loại tự luận. 
 d. Những kiểu câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn:
 - Câu lựa chọn câu trả lời đúng: trong các phương án đưa ra để thí sinh lựa chọn chỉ có 
duy nhất một phương án đúng
 Câu lựa chọn câu trả lời đúng nhất: trong các phương án đưa ra có thể có nhiều hơn một 
phương án là đúng, tuy nhiên sẽ có một phương án là đúng nhất. 
 9 - Câu lựa chọn các phương án trả lời đúng: trong các phương án lựa chọn có một hoặc 
nhiều hơn một phương án đúng, và thí sinh được yêu cầu tìm ra tất cả các phương án đúng. 
 - Câu lựa chọn phương án để hoàn thành câu: với loại câu hỏi này, phần thân của câu hỏi 
là một câu không hoàn chỉnh; phần khuyết có thể nằm trong hoặc nằm cuối của câu dẫn và thí 
sinh được yêu cầu lựa chọn một phương án phù hợp để hoàn thành câu. 
 - Câu theo cấu trúc phủ định: câu hỏi kiểu này có phần thân câu hỏi chứa một từ mang ý 
nghĩa phủ định như không, ngoại trừ 
 - Câu kết hợp các phương án: với kiểu câu này, phần thân thường đưa ra một số (nên là 3 
– 6) mệnh đề, thường là các bước thực hiện trong một quy trình hoặc các sự kiện/ hiện tượng diễn 
ra trong một trình tự thời gian ., sau đó, mỗi phương án lựa chọn và một trật tự sắp xếp các 
mệnh đề đã cho.
 e. Một số nguyên tắc khi biên soạn câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn
 - Phần dẫn cần bao gồm một câu hoặc một số câu truyền đạt một ý hoàn chỉnh, để người 
học đọc hết phần dẫn đã có thể nắm được sơ bộ câu hỏi đang kiểm tra vấn đề gì; đồng thời các 
phương án lựa chọn cần ngắn gọn. Nguyên tắc này cũng giúp chúng ta tiết kiệm diện tích giấy để 
trình bày câu hỏi trên đề thi, đồng thời tiết kiệm thời gian đọc câu hỏi của thí sinh.
 - Mỗi câu hỏi nên thiết kế có 4 đến 5 phương án lựa chọn. Các câu hỏi trong cùng một đề 
thi nên thống nhất về số lượng phương án lựa chọn để thuận tiện trong chấm điểm. Trường hợp 
trong cùng một đề thi có nhiều câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn và số lượng các phương án không 
thống nhất thì cần sắp xếp thành các nhóm các câu có cùng số lượng phương án.
 - Câu hỏi cũng như các phương án lựa chọn cần không có dấu hiệu kích thích thí sinh 
đoán mò đáp án. Hai tác giả Millman và Pauk (1969) đã chỉ ra 10 đặc trưng lớn mà câu trắc 
nghiệm nhiều lựa chọn có thể cung cấp dấu hiệu để người dự thi đoán mò đáp án, đó là:
 Phương án đúng được diễn đạt dài hơn những phương án còn lại;
 Phương án đúng được mô tả chi tiết và đầy đủ, khiến cho người ta dễ dàng nhận ra nhờ 
tính chính xác của phương án;
 Nếu một phương án lựa chọn chứa từ khóa được nhắc lại từ phần dẫn thì nhiều khả năng 
đó là phương án đúng;
 Phương án đúng có tính phổ biến và quen thuộc hơn những phương án còn lại;
 Người ta sẽ ít khi đặt phương án đầu tiên và phương án cuối cùng là đáp án; Nếu các 
phương án được sắp xếp theo một trật tự logic (ví dụ: nếu là các con số thì sắp xếp từ bé đến lớn), 
người ta sẽ có xu hướng sắp xếp đáp án là các phương án ở giữa;
 Nếu các phương án đều mang ý nghĩa cụ thể, chỉ có một phương án mang ý nghĩa khái 
quát thì nhiều khả năng phương án khái quát nhất sẽ là đáp án;
 Nếu có hai phương án mang ý nghĩa tương tự nhau hoặc đối lập nhau thì một trong hai 
phương án này sẽ là đáp án;
 Nếu câu hỏi có phương án cuối cùng kiểu “tất cả các phương án trên đều đúng/sai” thì có 
thể đáp án sẽ rơi vào phương án này;
 Việc sử dụng ngôn từ ngây ngô, dễ dãi, không phù hợp văn cảnh có thể là dấu hiệu của 
phương án nhiễu;
 Nếu chỉ có một phương án khi ghép với phần dẫn tạo nên một chỉnh thể ngữ pháp thì đây 
chính là đáp án.
 10 - Phương án nhiễu không nên “sai” một cách quá lộ liễu mà cần có sự liên hệ logic nhất 
định tới chủ đề và được diễn đạt sao cho có vẻ đúng (có vẻ hợp lý). Lý tưởng nhất, các phương 
án nhiễu nên được xây dựng dựa trên lỗi sai của người học, chẳng hạn các con số biểu thị kết quả 
của những cách tư duy sai (không phải là những con số được lấy ngẫu nhiên).
 - Cần rất thận trọng khi sử dụng câu có phương án lựa chọn kiểu “tất cả các phương án 
trên đều đúng/sai”. Trong câu trắc nghiệm lựa chọn phương án đúng nhất, việc sử dụng lựa chọn 
“tất cả các phương án trên đều sai” cần tuyệt đối tránh. Trong một đề thi cũng không nên xuất 
hiện quá nhiều câu hỏi có lựa chọn kiểu này.
 - Hạn chế sử dụng câu phủ định, đặc biệt là câu có 2 lần phủ định. Việc sử dụng câu dạng 
này chỉ là rối tư duy của thí sinh khi suy nghĩ tìm đáp án. Sử dụng câu dạng này làm tăng độ khó 
câu hỏi, mà độ khó ấy lại không nằm ở tri thức/ năng lực cần kiểm tra mà nằm ở việc đọc hiểu 
câu hỏi của thí sinh. Nếu nhất thiết phải dùng câu dạng này thì cần làm nổi bật từ phủ định (bằng 
cách in hoa và/hoặc in đậm).
 - Các phương án lựa chọn cần hoàn toàn độc lập với nhau, tránh trùng lặp một phần hoặc 
hoàn toàn.
 - Nếu có thể, hãy sắp xếp các phương án lựa chọn theo một trật tự logic nhất định. Việc 
làm này sẽ giảm thiểu các dấu hiệu kích thích thí sinh đoán mò đáp án.
 - Trong cùng một đề thi, số câu hỏi có vị trí đáp án là phương án thứ nhất, thứ hai, thứ ba, 
 nên gần bằng nhau. Tránh một đề thi có quá nhiều câu hỏi có đáp án đều là phương án thứ 
nhất hoặc thứ hai 
 - Các phương án lựa chọn nên đồng nhất với nhau, có thể về ý nghĩa, âm thanh từ vựng, 
độ dài, thứ nguyên, loại từ (danh từ, động từ, tính từ ) 
 - Trong một số trường hợp cụ thể, cần chú ý tính thời sự hoặc thời điểm của dữ liệu đưa ra 
trong câu hỏi, nhằm đảm bảo tính chính xác của dữ liệu, và không gây tranh cãi về đáp án.
 - Phải chắc chắn có một phương án là đúng.
 3.6. Trắc nghiệm tự luận
 a. Khái niệm
 Theo John M. Stalnaker (1951), câu trắc nghiệm tự luận "là một câu hỏi yêu cầu thí sinh 
phải tự viết ra phần bài làm của mình với độ dài thông thường là một câu hoặc nhiều hơn một 
câu. Về bản chất, người viết câu hỏi không thể liệt kê sẵn các kiểu trả lời được cho là đúng, và vì 
thế sự chính xác và chất lượng câu trả lời chỉ có thể được đánh giá một cách chủ quan bởi một 
người dạy dạy môn học”1. 
 Theo cách định nghĩa trên, câu trắc nghiệm tự luận có 4 điểm đặc trưng, khác với câu 
trắc nghiệm khách quan, như sau:
 Yêu cầu thí sinh phải viết câu trả lời, thay vì lựa chọn;
 Phần trả lời của thí sinh phải bao gồm từ 2 câu trở lên;
 Cho phép mỗi thí sinh có kiểu trả lời khác nhau;
 Cần có người chấm điểm đủ năng lực để đánh giá sự chính xác và chất lượng của câu hỏi; 
đánh giá này mang sự chủ quan của người chấm điểm.
1 Stalnaker, J. M. (1951). The Essay Type of Examination. In E. F. Lindquist (Ed.), Educational Measurement (pp. 
495-530). Menasha, Wisconsin: George Banta.
 11 Mặc dù gọi là câu trắc nghiệm tự luận nhưng chúng ta có thể sử dụng loại câu này ở tất cả 
các môn học, từ nhóm các môn học xã hội đến các môn khoa học tự nhiên, kể cả toán học (chẳng 
hạn, kiểm tra cách tư duy và lập luận của thí sinh thông qua việc trình bày các bước để giải một 
bài toán). 
 b. Ưu điểm và hạn chế của câu trắc nghiệm tự luận:
 * Ưu điểm
 - Đánh giá được những năng lực nhận thức và tư duy bậc cao, như năng lực thảo luận về 
một vấn đề, năng lực trình bày quan điểm, năng lực miêu tả và trình bày theo quy trình hoặc hệ 
thống, năng lực nhận diện nguyên nhân và trình bày giải pháp 
 - Phù hợp để đánh giá quá trình tư duy và lập luận của thí sinh.
 - Mang lại trải nghiệm thực tế cho thí sinh: Câu hỏi tự luận thường mang lại bối cảnh để 
thí sinh thể hiện năng lực gần với đời sống hơn là câu trắc nghiệm. Những kỹ năng phù hợp với 
đánh giá qua trắc nghiệm tự luận như kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng 
lập luận bảo vệ quan điểm đều là những kỹ năng mang ý nghĩa sống còn với cuộc sống. 
 - Có thể đánh giá được thái độ của người học thông qua việc trả lời câu trắc nghiệm tự 
luận, điều này rất khó thực hiện khi sử dụng câu trắc nghiệm khách quan.
 * Hạn chế:
 Chỉ đánh giá được một phạm vi nội dung nhất định, khó đảm bảo tính đại diện cho nội 
dung cần đánh giá: bởi vì câu trắc nghiệm tự luận cần có thời gian để thí sinh trả lời câu hỏi, nên 
một đề kiểm tra không thể bao gồm quá nhiều câu tự luận, từ đó dẫn đến không thể bao phủ toàn 
bộ những nội dung cần đánh giá, và khó đảm bảo độ giá trị của câu hỏi. 
 Với loại câu hỏi này, thông thường viết câu hỏi thì nhanh nhưng việc chấm điểm thì tốn 
thời gian và đòi hỏi người chấm điểm phải thành thạo chuyên môn. Việc chấm điểm cũng khó 
tránh khỏi chủ quan của người chấm, ảnh hưởng đến độ tin cậy của kết quả đánh giá. Trình độ, 
năng lực, hiểu biết về thí sinh, thậm trí cả trạng thái tâm lý của người chấm điểm đều có thể ảnh 
hưởng đến điểm số.
 Nhìn chung, câu trắc nghiệm tự luận sử dụng phù hợp nhất để: (i) đánh giá mức độ nắm 
vững một nội dung kiến thức thuộc môn học; (ii) đánh giá khả năng lập luận của người học, sử 
dụng kiến thức môn học.
 c. Các dạng câu trắc nghiệm tự luận
 Có thể phân loại câu trắc nghiệm tự luận thành hai nhóm: Câu tự luận có cấu trúc và Câu 
tự luận mở. Dưới đây là hai ví dụ:
 Ở câu tự luận này, thí sinh được yêu cầu viết bài luận có độ dài giới hạn 2 trang, và nội 
dung giới hạn ở việc so sánh. Các yêu cầu cụ thể hơn về nội dung cũng được đưa ra, thể hiện của 
việc liên hệ với trải nghiệm thực tế của người học. Ngoài ra, đầu bài cũng nêu những tiêu chí 
chấm điểm quan trọng: mức độ rõ ràng, giải thích điểm giống và khác nhau, cách liên hệ 
 Với câu tự luận dưới đây, thí sinh hoàn toàn tự do trong việc thể hiện quan điểm, tự do 
trong việc lựa chọn thông tin để đưa vào phần trả lời, tự do sắp xếp các ý, và tự do lựa chọn từ 
ngữ và cách diễn đạt để trình bày câu trả lời. Loại câu hỏi tự luận mở rất phù hợp để khuyến 
khích người học phát triển năng lực sáng tạo
 .
 Câu tự luận mở:
 Có người nói công thức của tình bạn: “Một muỗng của sự chia sẻ, hai muỗng của sự 
 quan tâm, một muỗng cho sự tha thứ, trộn tất cả những thứ này lại với nhau... sẽ tạo nên người 
 bạn mãi mãi”. Hãy bình luận về câu nói này.12 Hãy đưa ra một công thức của riêng mình và 
 dùng kinh nghiệm, sự trải nghiệm của mình để thuyết phục mọi người.
 Thời gian làm bài: 40 phút. Câu tự luận có cấu trúc: Viết một bài luận ngắn khoảng 2 trang, so sánh hai khái niệm 
 “vị tha” và “ích kỷ”. Bài luận cần liên hệ với (a) một bối cảnh hoặc tình huống cụ thể mà một 
 người có tính “vị tha” hay “ích kỷ” gặp phải; và (b) những người mà họ gặp.
 Bài luận của bạn sẽ được chấm điểm dựa trên mức độ rõ ràng của việc giải thích điểm 
 giống và khác nhau giữa hai khái niệm trên, và cách liên hệ với (a) bối cảnh, tình huống, và 
 (b) những người cụ thể.
 Thời gian làm bài: 40 phút.
 Câu tự luận có cấu trúc phù hợp để đánh giá các bậc nhận thức như Nhớ, Hiểu, Vận dụng, 
Phân tích, và khả năng tổ chức, sắp xếp thông tin 
 Câu tự luận mở phù hợp để đánh giá các bậc nhận thức Hiểu, Vận dụng, Phân tích, Đánh 
giá; các vấn đề mang tính tích hợp, toàn cầu; cách thức tổ chức, sắp xếp thông tin; khả năng 
thuyết phục 
 d. Một số lưu ý khi viết câu trắc nghiệm tự luận:
 - Chỉ nên sử dụng câu tự luận để đánh giá những mục tiêu dạy học mà nếu đánh giá bằng 
câu trắc nghiệm khách quan thì sẽ có nhiều hạn chế (ví dụ: những năng lực nhận thức bậc cao 
như phân tích, đánh giá, sáng tạo). Đặc biệt với câu tự luận mở chỉ nên khai thác để đánh giá 
năng lực đánh giá, sáng tạo.
 - Đặt câu hỏi phải đảm bảo nhắm đến yêu cầu thí sinh thể hiện năng lực như mục tiêu dạy 
học đã đặt ra. Nếu sử dụng câu tự luận có cấu trúc, phải đảm bảo sử dụng động từ phù hợp với 
động từ đã sử dụng ở mục tiêu dạy học. Nếu là câu tự luận mở, phải đảm bảo các tiêu chí đánh 
giá đánh giá được mục tiêu dạy học.
 - Yêu cầu của câu hỏi cần được làm rõ tới người học thông qua văn phong rõ ràng và 
ngắn gọn. Sử dụng những từ chỉ hành động cụ thể như miêu tả, giải thích, so sánh, nêu ưu điểm 
và nhược điểm Tránh dùng những động từ mơ hồ, trừu tượng như “vận dụng”, vì người học có 
thể không biết cần làm gì khi được yêu cầu “vận dụng”. Với một số mục tiêu đánh giá kỳ vọng về 
số lượng lập luận hay vấn đề mà người học cần trình bày, câu hỏi cũng cần nêu rõ số lượng này. 
Với câu tự luận có cấu trúc, người dạy nên cùng người học xây dựng bài mẫu, hoặc các tiêu chí 
đánh giá để người học hiểu rõ câu hỏi hơn và việc chấm điểm cũng sẽ khách quan hơn. 
 - Với câu trắc nghiệm tự luận, không nên cho phép thí sinh lựa chọn câu hỏi giữa các câu 
hỏi tương đương nhau. Việc sử dụng câu tự luận đã làm giảm tính đại diện của nội dung đánh giá, 
việc cho phép thí sinh lựa chọn câu hỏi một lần nữa làm giảm tính đại diện này. Hơn nữa, mỗi thí 
sinh có thể có hứng thú với câu hỏi này hơn là câu hỏi khác, việc cho thí sinh lựa chọn câu hỏi sẽ 
làm cho việc đánh giá trở nên thiếu công bằng. 
 - Cân nhắc để giao đủ thời gian làm bài cho mỗi câu hỏi. Trên đề kiểm tra nên ghi rõ 
khuyến nghị thời gian làm bài và độ dài phần trả lời câu hỏi (nếu có thể). Cần tính toán để thí 
sinh có đủ thời gian đọc đề bài, suy nghĩ và viết câu trả lời. Không nên có quá nhiều câu hỏi tự 
luận trong một đề kiểm tra. 
 - Công việc chấm điểm bài tự luận có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố gây thiên kiến 
như: chính tả, cách hành văn, chữ VIẾT, cách lấy ví dụ, hiểu biết của người chấm điểm về thí 
sinh Để giảm thiểu sự ảnh hưởng này, việc chấm điểm cần tập trung vào mục tiêu dạy học mà 
 13 chúng ta cần đánh giá, sử dụng các tiêu chí đánh giá đã thống nhất từ trước. Với câu tự luận trả lời 
có cấu trúc, có thể xây dựng tiêu chí đánh giá và thang điểm trên một bài trả lời mẫu. Đồng thời, 
nên dọc phách bài kiểm tra trước khi chấm điểm. Tiến hành chấm điểm toàn bộ bài làm của một 
câu hỏi (ở tất cả các bài kiểm tra) trước khi chuyển sang câu tiếp theo. Với những bài kiểm tra 
mang ý nghĩa quan trọng đối với thí sinh, nên có 2-3 người chấm điểm cùng đánh giá một bài kiểm 
tra.
 Phần II. HƯỚNG DẪN XÂY DỰNG MA TRẬN VÀ BẢN ĐẶC TẢ
 I. Hướng dẫn xây dựng ma trận đề kiểm tra
 a. Khái niệm ma trận đề kiểm tra
 - Ma trận đề kiểm tra là bản thiết kế đề kiểm tra chứa đựng những thông tin về cấu trúc cơ 
bản của đề kiểm tra như: Chương/chủ đề; Nội dung/đơn vị kiến thức; Mức độ nhận thức/cấp độ 
năng lực của từng câu hỏi, thuộc tính các câu hỏi ở từng vị trí; Tỉ lệ % cho từng mức độ nhận 
thức 
 - Ma trận đề kiểm tra cho phép tạo ra nhiều đề kiểm tra có chất lượng tương đương. 
 - Có nhiều phiên bản Ma trận đề kiểm tra. Mức độ chi tiết của các ma trận này phụ thuộc 
vào mục đích và đối tượng sử dụng.
 b. Cấu trúc một bảng ma trận đề kiểm tra
 Cấu trúc một bảng ma trận đề kiểm tra gồm các thông tin như sau:
 - Tên Bảng ma trận 
 - Cấu trúc từng phần (Prompt Attributes):
 + Cấu trúc và tỷ trọng từng phần
 + Các câu hỏi trong đề kiểm tra (items)
 ✓ Dạng thức câu hỏi
 ✓ Nội dung/Lĩnh vực kiến thức
 ✓ Cấp độ/thang năng lực đánh giá
 ✓ Vị trí câu hỏi trong đề kiểm tra
 - Các thông tin hỗ trợ khác
 c. Thông tin cơ bản của ma trận đề kiểm tra:
 - Mục tiêu đánh giá (objectives)
 - Lĩnh vực, phạm vi kiến thức (Content)
 - Tổng số câu hỏi
 - Phân bố câu hỏi theo lĩnh vực, phạm vi kiến thức, mức độ khó, mục tiêu đánh giá.
 - Các lưu ý khác 
 Khung ma trận đề kiểm tra giữa kì/cuối kì
 Tổng
 Mức độ nhận thức % 
 Nội 
 Chương/ điểm
TT dung/đơn vị 
 chủ đề
 kiến thức Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao
 (TNKQ) (TL) (TL) (TL)
 TNKQ TL TNKQ TL TNKQ TL TNKQ TL
 Phân môn Địa lí
 14 1 Chủ đề A Nội dung 1: 
 ...........
 Nội dung 2. 
 .............
 Nội dung n. 
 .............
 2 Chủ đề B
 3 Chủ đề n
 Tỉ lệ 20% 15% 10% 5%
 Phân môn Lịch sử
 1 Chủ đề A Nội dung 1: 
 ...........
 Nội dung 2. 
 .............
 Nội dung n. 
 .............
 2 Chủ đề B
 3 Chủ đề n
 Tỉ lệ 20% 15% 10% 5%
 Tổng hợp chung 40% 30% 20% 10%
 c) Hướng dẫn xây dựng
 - Mỗi phân môn được tính 50% số điểm. Tỉ lệ các mức độ nhận thức của hai phân môn 
 bằng nhau.
 - Chủ đề liên môn được phân công dạy ở phân môn thì được kiểm tra tích hợp vào phân 
 môn đó.
 - Tỉ lệ điểm của chủ đề A + chủ đề B + ....+ cộng chủ đề n = 50% tổng điểm (tương 
 đương 5,0 điểm).
 - Nội dung kiểm tra cuối kì bao gồm nội dung học toàn học kì, những nội dung kiểm tra 
 giữa kì được tính không quá 10% số điểm và chỉ kiểm tra ở mức độ nhận biết. 
 II. Hướng dẫn xây dựng bản đặc tả đề kiểm tra
a. Khái niệm bản đặc tả
 Bản đặc tả đề kiểm tra (trong tiếng Anh gọi là test specification hay test blueprint) là một 
 bản mô tả chi tiết, có vai trò như một hướng dẫn để viết một đề kiểm tra hoàn chỉnh. Bản đặc tả 
 đề kiểm tra cung cấp thông tin về cấu trúc đề kiểm tra, hình thức câu hỏi, số lượng câu hỏi ở mỗi 
 loại, và phân bố câu hỏi trên mỗi mục tiêu đánh giá.
 15 Bản đặc tả đề kiểm tra giúp nâng cao độ giá trị của hoạt động đánh giá và xây dựng đề 
 kiểm tra, đánh giá đúng những mục tiêu dạy học dự định được đánh giá. Nó cũng giúp đảm bảo 
 sự đồng nhất giữa các đề kiểm tra dùng để phục vụ cùng một mục đích đánh giá. Bên cạnh lợi ích 
 đối với hoạt động kiểm tra, đánh giá, bản đặc tả đề kiểm tra có tác dụng giúp cho hoạt động học 
 tập trở nên rõ ràng, có mục đích, có tổ chức và có thể kiểm soát được. Người học có thể sử dụng 
 để chủ động đánh giá việc học và tự chấm điểm sản phẩm học tập của mình. Còn người dạy có 
 thể áp dụng để triển khai hướng dẫn các nhiệm vụ, kiểm tra và đánh giá. Bên cạnh đó, nó cũng 
 giúp các nhà quản lý giáo dục kiểm soát chất lượng giáo dục của đơn vị mình.
 b. Cấu trúc bản đặc tả đề kiểm tra
 Một bản đặc tả đề kiểm tra cần chỉ rõ mục đích của bài kiểm tra, những mục tiêu dạy học 
 mà bài kiểm tra sẽ đánh giá, ma trận phân bố câu hỏi theo nội dung dạy học và mục tiêu dạy học, 
 cụ thể như sau:
 (i) Mục đích của đề kiểm tra
 Phần này cần trình bày rõ đề kiểm tra sẽ được sử dụng phục vụ mục đích gì. Các mục đích 
 sử dụng của đề kiểm tra có thể bao gồm (1 hoặc nhiều hơn 1 mục đích):
 Cung cấp thông tin mô tả trình độ, năng lực của người học tại thời điểm đánh giá.
 Dự đoán sự phát triển, sự thành công của người học trong tương lai.
 Nhận biết sự khác biệt giữa các người học.
 Đánh giá việc thực hiện mục tiêu giáo dục, dạy học.
 Đánh giá kết quả học tập (hay việc làm chủ kiến thức, kỹ năng) của người học so với mục 
 tiêu giáo dục, dạy học đề ra. Chẩn đoán điểm mạnh, điểm tồn tại của người học để có hoạt động 
 giáo dục, dạy học phù hợp.
 Đánh giá trình độ, năng lực của người học tại thời điểm bắt đầu và kết thúc một khóa học 
 để đo lường sự tiến bộ của người học hay hiệu quả của khóa học.
 (ii) Hệ mục tiêu dạy học/tiêu chí đánh giá
 Phần này trình bày chi tiết mục tiêu dạy học: những kiến thức và năng lực mà người học 
 cần chiếm lĩnh và sẽ được yêu cầu thể hiện thông qua bài kiểm tra. Những tiêu chí để xác định 
 các cấp độ đạt được của người học đối với từng mục tiêu dạy học. Có thể sử dụng các thang năng 
 lực để xác định mục tiêu dạy học/tiêu chí đánh giá, chẳng hạn thang năng lực nhận thức của 
 Bloom...
 (iii) Bảng đặc tả đề kiểm tra
 Bảng đặc tả đề kiểm tra là một bảng có cấu trúc hai chiều, với một chiều là các 
 chương/chủ đề nội dung kiến thức và một chiều là các cấp độ năng lực mà người học sẽ được 
 đánh giá thông qua đề kiểm tra. Với mỗi chương/chủ đề nội dung kiến thức, tại một cấp độ năng 
 lực, căn cứ mục tiêu dạy học, người dạy đưa ra một tỷ trọng cho phù hợp. 
 (iv). Cấu trúc đề kiểm tra: Phần này mô tả chi tiết các hình thức câu hỏi sẽ sử dụng trong 
 đề kiểm tra; phân bố thời gian và điểm số cho từng câu hỏi.
 BẢNG ĐẶC TẢ ĐỀ KIỂM TRA ĐỊNH KÌ
 MÔN: LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ
 Lớp .........
 Số câu hỏi theo mức độ nhận thức
 Chương/ Nội dung/Đơn Thông 
TT Mức độ đánh giá Vận Vận 
 Chủ đề vị kiến thức Nhận biết hiểu
 dụng dụng cao
 Phân môn Địa lí
 16 1 Chủ đề A Nội dung 1: Nhận biết 
 ........... Thông hiểu
 Vận dụng
 Vận dụng cao
 Nội dung 2. 
 .............
 Nội dung n. 
 .............
2 Chủ đề B
3 Chủ đề n
 Số câu/ loại câu 8 câu 1 câu (a) 1 câu (b) 
 1 câu TL 
 TNKQ TL TL
 Tỉ lệ % 20 15 10 5
 Phân môn Lịch sử
1 Chủ đề A Nội dung 1: Nhận biết 
 ........... Thông hiểu
 Vận dụng
 Vận dụng cao
 Nội dung 2. 
 .............
 Nội dung n. 
 .............
2 Chủ đề B
3 Chủ đề n
 Số câu/ loại câu 8 câu 1 câu (a) 1 câu (b) 
 1 câu TL 
 TNKQ TL TL
 Tỉ lệ % 20 15 10 5
 Tổng hợp chung 40% 30% 20% 10%
 c) Hướng dẫn xây dựng
 - Với câu hỏi mức độ nhận biết thì mỗi câu hỏi cần được ra ở một chỉ báo của mức độ mô 
 tả cần kiểm tra, đánh giá tương ứng (1 gạch đầu dòng thuộc mức độ đó).
 - Các câu hỏi ở mức độ nhận biết nên kiểm tra bằng dạng câu hỏi TNKQ; các mức độ 
 khác kiểm tra bằng dạng câu hỏi tự luận.
 - Với nhiều nội dung ở cùng 01 mức độ nhận thức, lựa chọn nội dung kiểm tra bằng cách 
 chọn dấu * nghĩa chọn cho trường hợp (hoặc).
 - Nội dung kiểm tra cuối kì bao gồm nội dung học toàn học kì, những nội dung kiểm tra 
 giữa kì được tính không quá 10% số điểm và chỉ kiểm tra ở mức độ nhận biết. 
 III. Giới thiệu bản đặc tả của cấp học
 1. Bảng đặc tả phân môn Địa lí
 Lớp 6.
 Nội dung 
STT Mức độ kiểm tra, đánh giá 
 17 1 TẠI SAO – Những khái niệm cơ Nhận biết 
 CẦN HỌC bản và kĩ năng chủ yếu Nêu được vai trò của Địa lí trong cuộc sống.
 ĐỊA LÍ?
 – Những điều lí thú khi Thông hiểu
 học môn Địa lí
 - Hiểu được tầm quan trọng của việc nắm các khái 
 – Địa lí và cuộc sống niệm cơ bản, các kĩ năng địa lí trong học tập và 
 trong sinh hoạt.
 Vận dụng
 - Hiểu được ý nghĩa và sự lí thú của việc học môn 
 Địa lí.
2 BẢN ĐỒ: – Hệ thống kinh vĩ Nhận biết
 PHƯƠNG tuyến. Toạ độ địa lí của – Xác định được trên bản đồ và trên quả Địa Cầu: 
 TIỆN THỂ một địa điểm trên bản kinh tuyến gốc, xích đạo, các bán cầu.
 HIỆN BỀ đồ
 – Đọc được các kí hiệu bản đồ và chú giải bản đồ 
 MẶT – Các yếu tố cơ bản của hành chính, bản đồ địa hình.
 TRÁI bản đồ
 ĐẤT Thông hiểu
 – Các loại bản đồ thông – Đọc và xác định được vị trí của đối tượng địa lí 
 dụng trên bản đồ.
 – Lược đồ trí nhớ Vận dụng
 - Ghi được tọa độ địa lí của một địa điểm trên bản 
 đồ. 
 – Xác định được hướng trên bản đồ và tính 
 khoảng cách thực tế giữa hai địa điểm trên bản đồ 
 theo tỉ lệ bản đồ.
 – Biết tìm đường đi trên bản đồ.
 – Vẽ được lược đồ trí nhớ thể hiện các đối tượng 
 địa lí thân quen đối với cá nhân học sinh.
3 TRÁI – Vị trí của Trái Đất Nhận biết
 ĐẤT – trong hệ Mặt Trời – Xác định được vị trí của Trái Đất trong hệ Mặt 
 HÀNH – Hình dạng, kích thước Trời.
 TINH 
 Trái Đất – Mô tả được hình dạng, kích thước Trái Đất.
 CỦA HỆ 
 – Chuyển động của Trái – Mô tả được chuyển động của Trái Đất: quanh 
 MẶT Đất và hệ quả địa lí
 TRỜI trục và quanh Mặt Trời.
 Thông hiểu
 – Nhận biết được giờ địa phương, giờ khu vực 
 (múi giờ).
 – Trình bày được hiện tượng ngày đêm luân phiên 
 nhau
 – Trình bày được hiện tượng ngày đêm dài ngắn 
 theo mùa.
 Vận dụng
 – Mô tả được sự lệch hướng chuyển động của vật 
 thể theo chiều kinh tuyến. 
 – So sánh được giờ của hai địa điểm trên Trái 
 18 Đất.
4 CẤU TẠO – Cấu tạo của Trái Đất Nhận biết
 CỦA – Các mảng kiến tạo – Trình bày được cấu tạo của Trái Đất gồm ba 
 TRÁI 
 – Hiện tượng động đất, lớp.
 ĐẤT. VỎ 
 núi lửa và sức phá hoại – Trình bày được hiện tượng động đất, núi lửa 
 TRÁI 
 của các tai biến thiên – Kể được tên một số loại khoáng sản. 
 ĐẤT nhiên này
 Thông hiểu
 – Quá trình nội sinh và – Nêu được nguyên nhân của hiện tượng động đất 
 ngoại sinh. Hiện tượng và núi lửa.
 tạo núi
 – Phân biệt được quá trình nội sinh và ngoại sinh: 
 – Các dạng địa hình 
 Khái niệm, nguyên nhân, biểu hiện, kết quả.
 chính
 – Trình bày được tác động đồng thời của quá trình 
 – Khoáng sản
 nội sinh và ngoại sinh trong hiện tượng tạo núi.
 Vận dụng
 – Xác định được trên lược đồ các mảng kiến tạo 
 lớn, đới tiếp giáp của hai mảng xô vào nhau.
 – Phân biệt được các dạng địa hình chính trên 
 Trái Đất: Núi, đồi, cao nguyên, đồng bằng.
 – Đọc được lược đồ địa hình tỉ lệ lớn và lát cắt địa 
 hình đơn giản.
 Vận dụng cao
 – Tìm kiếm được thông tin về các thảm hoạ thiên 
 nhiên do động đất và núi lửa gây ra.
 19 5 KHÍ HẬU – Các tầng khí quyển. Nhận biết
 VÀ BIẾN Thành phần không khí – Mô tả được các tầng khí quyển, đặc điểm chính 
 ĐỔI KHÍ – Các khối khí. Khí áp của tầng đối lưu và tầng bình lưu; 
 HẬU
 và gió – Kể được tên và nêu được đặc điểm về nhiệt độ, 
 – Nhiệt độ và mưa. độ ẩm của một số khối khí.
 Thời tiết, khí hậu – Trình bày được sự phân bố các đai khí áp và các 
 – Sự biến đổi khí hậu loại gió thổi thường xuyên trên Trái Đất.
 và biện pháp ứng phó. – Trình bày được sự thay đổi nhiệt độ bề mặt Trái 
 Đất theo vĩ độ.
 – Mô tả được hiện tượng hình thành mây, mưa.
 Thông hiểu
 - Hiểu được vai trò của oxy, hơi nước và khí 
 carbonic đối với tự nhiên và đời sống.
 – Trình bày được khái quát đặc điểm của một 
 trong các đới khí hậu: ranh giới, nhiệt độ, lượng 
 mưa, chế độ gió.
 – Nêu được một số biểu hiện của biến đổi khí hậu.
 Vận dụng
 – Biết cách sử dụng nhiệt kế, ẩm kế, khí áp kế.
 – Phân biệt được thời tiết và khí hậu.
 Vận dụng cao
 – Phân tích được biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa; 
 xác định được đặc điểm về nhiệt độ và lượng mưa 
 của một số địa điểm trên bản đồ khí hậu thế giới.
 – Trình bày được một số biện pháp phòng tránh 
 thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu.
5 NƯỚC – Các thành phần chủ Nhận biết
 TRÊN yếu của thuỷ quyển – Kể được tên được các thành phần chủ yếu của 
 TRÁI – Vòng tuần hoàn nước thuỷ quyển.
 ĐẤT
 – Sông, hồ và việc sử – Mô tả được vòng tuần hoàn lớn của nước.
 dụng nước sông, hồ – Mô tả được các bộ phận của một dòng sông lớn.
 – Biển và đại dương. – Xác định được trên bản đồ các đại dương thế 
 Một số đặc điểm của giới.
 môi trường biển
 – Trình bày được các hiện tượng sóng, thuỷ triều, 
 – Nước ngầm và băng dòng biển (khái niệm; nguyên nhân; hiện tượng 
 hà thủy triều; phân bố các dòng biển nóng và lạnh 
 20