Giáo án Nâng cao Ngữ văn 6 (Tập làm văn) - Tuần 5, Chuyên đề 2: Văn tự sự. Đặc điểm cơ bản. Cách làm văn tự sự - Năm học 2020-2021

 Tuần: 5 Ngày soạn: 29.9.2020 
 Tiết 13,14,15,16
 Chuyên đề 2: (Tập làm văn) 
 VĂN TỰ SỰ - ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN –
 CÁCH LÀM VĂN TỰ SỰ 
 I. Mục tiêu: 
 1. Kiến thức: 
 - Nắm được cốt truyện, miêu tả, biểu cảm trong bài tự sự.
 - Biết vận dụng những kiến thức về văn bản tự sự vào đọc - hiểu tác phẩm văn 
 học. 
 - Phân biệt văn tự sự với các kiểu văn bản khác như miêu tả, biểu cảm, thuyết 
 minh và mối quan hệ của chúng với văn tự sự.
 2. Kỹ năng: 
 - Nhận biết, phân tích được cốt truyện hay, bài văn tự sự có các đặc điểm của 
 thể văn này.
 3. Thái độ: 
 - Biết trân trọng những câu chuyện hay,
 - Học cách kể hay, hấp dẫn thu hút người nghe và sáng tạo có ý nghĩa sâu sắc.
 II. Chuẩn bị:
 - GV: Giáo án + Sách Ngữ Văn nâng cao 6.
 - HS: Sách Ngữ Văn nâng cao 6 + Sách bài tập.
 III. Tiến trình lên lớp:
 1. Ồn định lớp:
 2. Kiểm tra bài cũ: 
 3. Nội dung bài mới: 
 Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cơ bản
 I. Một số yếu tố trong văn tự 
- Cốt truyện có đặc điểm - Nhắc lại đặc điểm của sự
gì? cốt truyện. 4. Cốt truyện:
 - Gồm một chuỗi sự việc nối 
 tiếp nhau trong một thời gian 
 và không gian cụ thể có 
 nguyên nhân, diễn biến, điểm 
- Nêu những yêu cầu về - Nêu những yêu cầu mở đầu và điểm kết thúc.
cốt truyện trong văn bản về cốt truyện - Phải có ý nghĩa nhất định: 
tự sự? Đấu tranh giữa cái tốt và cái 
 xấu, cái mới và cái cũ, cao 
 thượng và thấp hèn; tình yêu 
 thương, niềm tin, ước mơ, hi 
- Để xây dựng được cốt - Trong cuộc sống. vọng.
truyện thì cần lấy tư liệu - Chất liệu của cốt truyện là sự 
ở đâu? kiện và tình tiết có sẵn trong 
 cuộc sống.
- Yếu tố miêu tả có vai - Nêu vai trò của yếu tố 5. Miêu tả: Làm nổi bật hành 
trò gì trong văn bản tự miêu tả trong văn bản động, tâm trạng của nhân vật 
sự? tự sự góp phần làm nổi bật chân 
 dung nhân vật. - Trong văn tự sự có yếu - Nêu vai trò của yếu 6. Biểu cảm: Nhằm thể hiện 
tố biểu cảm không? Nó tố biểu cảm trong văn thái độ của người viết trước 
đóng vai trò gì? tự sự. nhân vật, sự việc được kể.
- GV cho HS đọc 2 bài - HS đọc 2 bài văn II. Một số kĩ năng cơ bản khi 
văn (Sách “Một số làm bài văn tự sự:
KTKN và bài tập nâng 1. Xây dựng cốt truyện và 
cao NV6”) viết về đề tạo tình huống:
“Hãy kể kỉ niệm đáng - Cốt truyện phải có nhiều tình 
nhớ về người bạn thân tiết với những diễn biến phong 
giờ đã chuyển đi xa.” phú.
- Hãy so sánh nội dung - So sánh hai bài văn: 1 - Trong chuỗi các tình tiết 
của hai bài văn (1 bài bài mắc lỗi về cốt được đưa vào cốt truyện, 
mắc lỗi về cốt truyện – truyện – lời hời hợt, lan người kể phải biết xác định 
lời hời hợt, lan man, man, không sát với yêu tình tiết nào chính, tình tiết 
không sát với yêu cầu cầu đề; một bài đã khắc nào phụ.
đề; một bài đã khắc phục các lỗi trên). - Cần tạo tình huống cho cốt 
phục các lỗi trên). truyện. Tình huống tạo nên 
- Từ việc so sánh 2 bài - Rút ra những lưu ý phải thật bất ngờ, thậm chí có 
văn, các em có thể rút ra trong thao tác xây dựng thể người đọc chưa lường tới.
những lưu ý gì trong cốt truyện khi làm văn 
thao tác xây dựng cốt tự sự.
truyện khi làm văn tự 
sự?
 3. Xác định ngôi kể, thứ tự 
 kể:
- GV cho HS nói về - HS nói về kinh a. Ngôi kể:
kinh nghiệm xây dựng nghiệm xây dựng nhân - Kể theo ngôi thứ nhất: người 
nhân vật khi làm văn kể vật khi làm văn kể kể xưng “tôi”, trực tiếp xuất 
chuyện của mình. chuyện của mình. hiện để dẫn dắt toàn bộ diễn 
- GV nhận xét chỉ ra - Nghe biến câu chuyện.
những hạn chế trong các - Kể theo ngôi thứ ba: người 
kinh nghiệm và đưa ra kể tự giấu mình, không xuất 
một số lời khuyên trong hiện trực tiếp, gọi các nhân vật 
thao tác khi xây dựng bằng chính tên gọi của chúng 
nhân vật. hoặc bằng các đại từ nhân 
- Khi kể chuyện, thường - Ngôi I và ngôi III xưng ở ngôi thứ ba. VD: Sơn 
kể theo những ngôi nào? Tinh, Thủy Tinh, Sọ Dừa.
- Kể theo ngôi thứ nhất - Kể theo ngôi thứ nhất 
là kể như thế nào? Cho là n/v xưng tôi VD: Dế 
ví dụ? Mèn.
- Kể theo ngôi thứ ba là - Kể theo ngôi thứ ba 
kể như thế nào? Cho ví là người kể dấu mình. 
dụ? - Xác định tình huống 
- Khi nào thì chọn cách chọn cách kể theo ngôi 
kể theo ngôi thứ nhất thứ nhất hay ngôi thứ 
hay ngôi thứ ba? ba.
- GV lưu ý: Có khi kết - Nghe
hợp cả 2 ngôi kể.
 b. Thứ tự kể: - Khi kể chuyện, người - Nhắc lại những thứ tự - Kể theo trình tự thời gian. 
ta thường kể theo những kể. VD: Thánh Gióng, Thạch 
thứ tự nào? Ví dụ minh Sanh,..
họa cho mỗi thứ tự đó? - Kể theo trình tự các nhân 
- Cho HS tham khảo - Tham khảo một vài ví vật: diễn biến cuộc đời nhân 
một vài ví dụ để rút ra dụ để rút ra những cách vật này rồi lại chuyển sang 
những cách kể sáng tạo kể sáng tạo. diễn biến cuộc đời nhân vật 
hơn khi sắp xếp bố cục: khác.
Từ hiện tại (nêu kết quả) - Đi từ hiện tại quay về quá 
quay trở về lần lại quá khứ, nhắc lại quá khứ rồi lại 
khứ (lí giải nguyên trở về thực tại.
nhân) -> Cách triển khai 
bố cục đa dạng.
- Lưu ý: Khi viết phải - Nghe
chọn thứ tự kể cho phù 
hợp với nội dung từng 
cốt truyện.
- Tại sao phải lập dàn ý - Để bài văn đủ ý, 
khi viết bài? Nêu dàn ý mạch lạc, hợp lý. 
của một bài văn tự sự?
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cơ bản
 I. Những yếu tố cơ bản trong 
- Cho HS nhắc lại: Thế - HS nhắc lại khái niệm văn bản tự sự. Đặc điểm, vai 
nào là văn tự sự? văn tự sự trò của từng yếu tố.
 II. Luyện tập:
- Đoạn văn sau có phải - Dựa vào khái niệm để 1. Nhận biết đoạn văn tự sự:
văn tự sự không? Vì trả lời, giải thích. Đây là đoạn văn tự sự vì nó 
sao? đã kể lại diễn biến một trận 
Buổi chiều hôm ấy, tôi đánh trận giả của lũ trẻ, có 
cùng lũ trẻ trong xóm rủ mở đầu, có các sự việc nối 
nhau ra đê chơi đnáh tiếp nhau và thể hiện một ý 
trận giả. Mặt đê lộng nghĩa.
gió, mát rượi. Ánh nắng 
nhạt dần. Hơi nước từ 
sông Lam phả lên, làm 
dịu không khí của chiều 
hè. Chúng tôi chia làm 
hai phe: phe quân xanh 
do thằng Vinh làm thủ 
lĩnh, phe quân đỏ thì 
nhất trí cử tôi. Mỗi bên 
chiếm lĩnh một triền đê. 
Trận đánh bắt đầu. 
Những bụi cây lúp xúp, 
những gò đất trở thành 
chỗ nấp của chúng tôi. - Xác định đoạn văn 
Cũng lăn lê, bò toài. thuộc PTTS Cũng hô xung phong 
vang trời dậy đất. Tiếng 
cười nói, tiếng cãi vã 
nhau chí chóe làm rôn rã 
cả một quãng đê. Có 
những lúc hăng lên, 
chúng tôi xông vào đánh 
giáp lá cà. Thằng nào bị 
lưng chạm đất là coi như 2. Đoạn b thuộc văn tự sự vì 
đã hi sinh. Những chỗ nó có một chuỗi các sự việc 
chúng tôi quần nhau, bụi kể chuyện Thủy Tinh gặp lại 
tung mù mịt. Đứa nào Mỵ Nương.
đứa nấy mồ hôi mồ kê 
nhễ nhại, quần áo tóc tai 
bám đầy đất đỏ. Mệt mà 
vui ghê.
- Trong các đoạn văn 
sau đây, đoạn nào thuộc 
PTTS? Vì sao em biết?
a. Đã mấy ngàn năm mà 
nhan sắc của Mỵ Nương 
vẫn không hề phai. Vẫn 
dáng người mảnh mai, 
thướt tha. Vẫn gương 
mặt hiền như ánh trăng 
rằm. Vẫn mái tóc dài 
tuôn từ bờ vai rủ xuống 
gót chân óng ả, đen 
mượt. 
b. Thủy Tinh rời khỏi 
chỗ nấp tiến về phiá Mỵ 
Nương. Nàng hoảng sơ 
lùi lại. Thủy Tinh vội 
buồn rầu lên tiếng:
Nàng đừng sợ! Nàng 
không nhận ra ta ư?
- Chàng là... – Mỵ 
Nương ngập ngừng... 
Trong thoáng chốc, 
nàng đã nhớ lại hình ảnh 
cuộc đua tài tranh ngôi 
phò mã tại thành Phong 
Châu ngày trước.
c. Đồng hồ đá là loại 
đồng hồ mà người ta 
xem giờ bằng cách căn 
cứ vào ánh nắng mặt 
trời chiếu vào để nhận 
biết thời gian. Theo thống kê, trên thế giới 
chỉ có 2 chiếc đồng hồ 
thuộc dạng này. Một 
trong hai chiếc đồng hồ 
đó hiện ở Bạc Liêu.
d. Ai về thăm mẹ quê 
ta...nhớ thầm...
e. Không chỉ rác thải 
sinh hoạt, các loại bao 
bì, vỏ chai của những 
loại thuốc bảo vệ thực 
vật cũng được nông dân 
vựt tại chân ruộng. Vậy 
là những cánh đồng vốn 
là nơi trồng lúa từ bao 
đời nay bỗng gánh thêm 
một nhiệm vụ nữa, đó là 
bãi đổ rác. 
 4. Củng cố: 
 Hãy nhắc lại một số lưu ý khi làm bài văn tự sự? 
 5. Hướng dẫn hs học bài, làm bài tập và soạn bài mới ở nhà: 
 Tham khảo và vận dụng các thao tác kĩ năng cơ bản để làm bài văn tự sự.
 IV. Rút kinh nghiệm: 
 Trình kí tuần 4- 04.9.2019
 - ND:
 - PP:
 TT: Nguyễn Thị Vân