Giáo án Nâng cao Ngữ văn Lớp 6 - Chuyên đề 1: Những nét sơ lược về văn học dân gian - Năm học 2019-2020

 Tuần 2 Ngày soạn: 15.8.2018
 Chuyên đề 1: Văn bản NHỮNG NÉT SƠ LƯỢC 
 VỀ VĂN HỌC DÂN GIAN (2 tiết)
 I. Mục tiêu:
 1. Kiến thức:
 Bước đầu trước khi đi vào học các thể loại của văn học dân gian cần hiểu 
 được khái niệm văn học dân gian, đặc tính nổi bật của văn học dân gian; Nắm 
 được nguyên tắc phân chia các thể loại của văn học dân gian; vai trò giá trị của 
 văn học dân gian trong cuộc sống con người và trong nền văn học nước nhà.
 2. Kĩ năng:
 Phân tích và chứng minh được những đặc trưng cơ bản của văn học dân gian 
 trong tương quan so sánh với bộ phận văn học viết. Nắm vững những đặc điểm 
 đó để thấy cách biểu hiện những giá trị, đặc điểm đó trong các thể loại văn học 
 dân gian sẽ được học sau đó.
 3. Thái độ:
 - Hiểu sâu hơn, trân trọng hơn các giá trị của văn học dân gian.
 -Thêm yêu quí nền văn học dân gian ,thấy được tài năng và tâm hồn hồn hậu 
 thuần phác của cha ông ta ngày xưa.
 - Có ý thức học tập và vận dụng các giá trị của văn học dân gian vào cuộc sống.
 II. Chuẩn bị:
 - GV: Sgk, sgv, giáo án.
 - HS: Bài soạn + Sách Ngữ Văn nâng cao 6.
 III. Các bước lên lớp:
 1. Ồn định lớp:
 2. Kiểm tra bài cũ: 
 3. Nội dung bài mới: 
 Hoạt động của thầy Hoạt động Nội dung cơ bản
 của trò
 I. Những nét chung về Văn học dân 
- VH dân gian là gì? Tại sao - HS thảo gian:
nói VH dân gian là tác luận, trả lời. 1. Văn học dân gian là gì?
phẩm nghệ thuật ngôn từ? Là những tác phẩm ngôn từ truyền 
 - GV nhận xét, chốt ý: VH - Nghe miệng được tập thể sáng tạo nhằm phục 
 dân gian là tác phẩm nghệ vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau 
 thuật ngôn từ do VHDG của đời sống cộng đồng.
 lấy ngôn từ làm chất liệu 
 nghệ thuật.
 2. Tính chất của Văn học dân gian:
- Em hiểu thế nào là tính - Nêu cách a. Tính truyền miệng:
truyền miệng? hiểu về tính - Không lưu hành bằng chữ viết mà 
 truyền miệng được truyền miệng từ người này sang 
 người khác qua nhiều thế hệ và các địa 
 phương khác nhau.
 - Được biểu hiện trong diễn xướng dân gian.
 - Tác dụng:
 + Làm cho tác phẩm VH dân gian được 
 trau chuốt, hoàn thiện, phù hợp hơn với 
 tâm tình của nhân dân lao động.
 + Tạo nên tính dị bản (nhiều bản kể) 
 của VH dân gian.
 VD: Truyện cổ tich Tấm Cám, Sọ Dừa, 
 truyền thuyết An Dương Vương và Mị 
 Châu – Trọng Thủy..
 b. Tính tập thể:
 - Suy nghĩ trả Quá trình sáng tác tập thể: cá nhân khởi 
- Quá trình sáng tác tập thể lời xướng -> tập thể hưởng ứng (tham gia 
của VH dân gian diễn ra cùng sáng tạo hoặc tiếp nhận) -> tu bổ, 
như thế nào? sửa chữa, thêm bớt cho phong phú, hoàn 
 thiện.
 c. Tính thực hành:
 - Em hiểu Là sự gắn bó và phục vụ trực tiếp cho 
 - Em hiểu thế nào là tính thế nào là các sinh hoạt khác nhau trong đời sống 
 thực hành của VH dân tính thực cộng đồng.
 gian? Cho ví dụ? hành của VH VD: + Bài ca lao động: Hò sông Mã, hò 
 dân gian? giã gạo, kéo lưới, 
 Cho ví dụ? + Bài ca nghi lễ: Hát mõ Đẻ đất đẻ 
 nước của người Mường 
 - GV yêu cầu 3. Hệ thống thể loại của VH dân gian:
 HS đọc và tự Tự sự Trữ tình Nghị Sân 
 - GV yêu cầu HS đọc và tự học các định luận khấu
 học các định nghĩa VH dân nghĩa VH - Thần thoại - Ca dao - - Chèo
 gian sgk. dân gian sgk. - Sử thi - Dân ca Tục - Tuồng
 - HS quan sát - Truyền - Hò, vè ngữ - Cải 
 bảng hệ thuyết - lương
 thống các thể - Cổ tích Câu 
 loại VH dân - Truyện đố
- GV lập bảng hệ thống các gian. cười
thể loại VH dân gian. - Tr. ngụ 
 ngôn
 - Truyện thơ
 - Vè
 4. Những giá trị cơ bản của VH dân 
 - Theo em hiểu thì tri thức - Tri thức gian:
 dân gian là gì? dân gian là a. VH dân gian là kho tri thức vô cùng 
 (Gợi ý: Tri thức dân gian nhận thức, phong phú về đời sống các dân tộc (giá 
 bao gồm tri thức về các hiểu biết của trị nhận thức):
 lĩnh vực nào? Của bao nhân dân đối - VH dân gian là tri thức về mọi lĩnh 
 nhiêu dân tộc?) với cuộc vực của đời sống tự nhiên, xã hội và con 
 sống quanh người phong phú. mình. -> là tri thức của 54 dân tộc đa dạng.
 - Vì sao VH dân gian được - Suy nghĩ, 
 coi là kho tri thức vô cùng trả lời
 phong phú và đa dạng? 
 - VH dân gian thể hiện - Của nhân - VH dân gian thể hiện trình độ nhận 
 trình độ nhận thức và quan dân lao động thức và quan điểm tư tưởng của nhân 
 điểm của ai? Điều đó có gì mang tính dân lao động nên nó mang tính chất 
 khác với giai cấp thống trị nhân đạo, nhân đạo, tiến bộ, khác biệt và thậm chí 
 cùng thời? Cho ví dụ? tiến bộ, khác đối lập với quan điểm của giai cấp 
 biệt, thậm thống trị cùng thời.
 chí đối lập VD: + Con vua thì lại làm vua
 với quan Con sãi ở chùa lại quét lá đa
 điểm của giai Bao giờ dân nổi can qua
 cấp thống trị Con vua thất thế lại ra quét chùa.
 cùng thời.. + Đừng than phận khó ai ơi Còn da: 
- Tri thức dân gian được - Nêu cách lông mọc, còn chồi: nảy cây 
trình bày như thế nào? Cho hiểu, cho VD - Tri thức dân gian thường được trình 
ví dụ? Ví dụ: Đi bày bằng ngôn ngữ nghệ thuật hấp 
 - GV mở rộng: Tuy nhiên một ngày dẫn, dễ phổ biến, có sức sống lâu bền 
 nhận thức của nhân dân lao đàng sàng với thời gian.
 động không phải hoàn toàn khôn; VD: Bài học về đạo lí làm con:
 và bao giờ cũng đúng. Những người Công cha như núi Thái Sơn
 ti hí mắt Nghĩa mẹ trong nguồn chảy ra
 lươn/ Trai Một lòng thờ mẹ kính cha
 thường trộm Cho tròn chữ hiếu đạo con.
 cướp, gái.. 
 người.
 b. VH dân gian có giá trị sâu sắc về 
 - Qua các tác phẩm VH dân - Liên hệ thực đạo lí làm người (giá trị đạo đức):
 gian em học được điều gì tế bản thân - Tình đoàn kết: 
 về rèn luyện đạo đức, lối khái quát giá + Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ. 
 sống? Cho ví dụ? trị giái dục + Một cây làm chẳng nên non
 của VHDG Ba cây chụm . hòn núi cao
 Cho ví dụ? - Cách ăn ở, xã giao: Lời chào cao hơn 
 mâm cỗ
 - Phong tục tập quán: Truyền thuyết: 
 Con Rồng, cháu tiên, Bánh chưng bánh 
 giầy.. 
 - Tinh thần yêu nước: Truyền thuyết 
 Thánh Gióng, Sự tích Hồ Gươm 
 - Tinh thần nhân đạo: Thương người 
 như thể thương thân
 + Tôn vinh giá trị con người (tư tưởng 
 nhân văn):
 Một mặt người bằng mười mặt của/ 
 Người ta là hoa đất,.. + Tình yêu thương con người (cảm 
 thông, thương xót): 
 Thương thay con cuốc giữa trời/ Dầu 
 kêu ra máu .. nào nghe.
 + Đấu tranh không ngừng để bảo vệ, 
 giải phóng con người khỏi bất công, 
 cường quyền.
 - Hình thành những phẩm chất truyền 
 thống tốt đẹp:
 + Tình yêu quê hương, đất nước.
 + Lòng vị tha, đức kiên trung.
 + Tính cần kiệm, óc thực tiễn.
 c. VH dân gian có giá trị thẩm mĩ to 
- Theo em hiểu thì giá trị - Suy nghĩ, lớn, góp phần quan trọng tạo nên bản 
thẩm mỹ là gì? (Là giá trị trả lời sắc riêng cho nền VH dân tộc:
thể hiện cái đẹp) - Nhiều tác phẩm VH dân gian trở thành 
- Giá trị thẩm mĩ to lớn của - Suy nghĩ, mẫu mực nghệ thuật để người đời học 
VH dân gian được biểu hiện trả lời tập.
như thế nào? 
(Mang tới cho con người - Khi VH viết chưa phát triển, VH dân 
những vẻ đẹp của thiên gian đóng vai trò chủ đạo.
nhiên, đời sống hằng ngày - Khi VH viết chưa phát triển, VH dân 
hoặc vẻ đẹp hào hùng của gian là nguồn nuôi dưỡng, là cơ sở của 
chiến trận, đặc biệt đi sâu VH viết, phát triển song song, làm cho 
miêu tả vẻ đẹp của con VH viết trở nên phong phú, đa dạng 
người từ hình thể bên ngoài đậm đà bản sắc dân tộc.
đến những diễn biến sâu xa 
trong tư tưởng tình cảm và 
những hành động đẹp gây 
ấn tượng..; Cái đẹp trong 
văn học còn thể hiện ở hình 
thức đẹp như những thủ 
pháp nghệ thuật hoặc kết 
cấu tác phẩm hoặc cách sử 
dụng ngôn ngữ hoặc nghệ 
thuật điển hình hoá). Ví dụ: 
Hỡi cô..đổ đi/ Trúc 
xinh..cũng xinh
- Kể tên một vài tác giả ưu - Kể tên một 
tú có sự học tập ở VH dân vài tác giả ưu 
gian? (Tản Đà, Nguyễn tú có sự học 
Trãi, Nguyễn Du,..) tập ở VH dân 
 gian
 II. Thực hành:
- VHDG là những sáng tác - Nhắc lại 1. Củng cố, hệ thống hóa kiến thức về 
của ai? Ra đời khi nào và nó VHDG: được lưu truyền bằng cách 
nào?
- VHDG có những dạng tồn - Nhắc lại các 
tại nào? dạng tồn tại 
- Tại sao nói VHDG có tính - Giải thích
tập thể?
- Vì sao có hiện tượng dị - Giải thích
bản trong VHDG?
- Qua các giá trị của VHDG - Liên hệ bản 
do ông cha sáng tạo, lưu thân.
truyền, em học được điều 
gì?
- Cho HS thi đọc, kể, trình - Đọc, kể, 2. Đọc, kể, trình bày các tác phẩm 
bày các tác phẩm VHDG trình bày. VHDG mà em biết hoặc sưu tầm được.
mà các em biết hoặc đã sưu 
tầm được.
- GV biểu dương những cá 
nhân, tổ có đóng góp nhiều.
 4. Củng cố: 
 Yêu cầu HS nhắc lại các giá trị cơ bản của văn học dân gian.
 5. Hướng dẫn hs tự học, làm bài tập và soạn bài mới ở nhà: 
 Tìm đọc một số tác phẩm truyện dân gian đặc biệt là tác phẩm thần thoại, 
 vè, trường ca mà sgk không có.
 IV. Rút kinh nghiệm: 
 Trình kí tuần 2
 14.8.2019
 TT: Nguyễn Thị Vân