Giáo án Nâng cao Ngữ văn 6 (Văn bản) - Tuần 2, Chuyên đề 1: Những nét sơ lược về văn học dân gian - Năm học 2020-2021

 Tuần 2 Ngày soạn: 05.9.2020
 Tiết 4,5,6
 Chuyên đề 1: Văn bản NHỮNG NÉT SƠ LƯỢC 
 VỀ VĂN HỌC DÂN GIAN 
 I. Mục tiêu:
 1. Kiến thức:
 Bước đầu trước khi đi vào học các thể loại của văn học dân gian cần hiểu 
 được khái niệm văn học dân gian, đặc tính nổi bật của văn học dân gian; Nắm 
 được nguyên tắc phân chia các thể loại của văn học dân gian; vai trò giá trị của 
 văn học dân gian trong cuộc sống con người và trong nền văn học nước nhà.
 2. Kĩ năng:
 Phân tích và chứng minh được những đặc trưng cơ bản của văn học dân gian 
 trong tương quan so sánh với bộ phận văn học viết. Nắm vững những đặc điểm 
 đó để thấy cách biểu hiện những giá trị, đặc điểm đó trong các thể loại văn học 
 dân gian sẽ được học sau đó.
 3. Thái độ:
 - Hiểu sâu hơn, trân trọng hơn các giá trị của văn học dân gian.
 -Thêm yêu quí nền văn học dân gian ,thấy được tài năng và tâm hồn hồn hậu 
 thuần phác của cha ông ta ngày xưa.
 - Có ý thức học tập và vận dụng các giá trị của văn học dân gian vào cuộc sống.
 II. Chuẩn bị:
 - GV: Sgk, sgv, giáo án.
 - HS: Bài soạn + Sách Ngữ Văn nâng cao 6.
 III. Các bước lên lớp:
 1. Ồn định lớp:
 2. Kiểm tra bài cũ: 
 3. Nội dung bài mới: 
 Hoạt động của thầy Hoạt động Nội dung cơ bản
 của trò
 Nâng cao 1 – Tiết 1 I. Những nét chung về Văn học dân gian:
- VH dân gian là gì? - HS thảo 1. Định nghĩa “Văn học dân gian”
Tại sao nói VH dân luận, trả lời. Là những tác phẩm ngôn từ truyền miệng 
gian là tác phẩm nghệ được tập thể sáng tạo nhằm phục vụ trực 
thuật ngôn từ? - Nghe tiếp cho các sinh hoạt khác nhau của đời 
 - GV nhận xét, chốt ý: sống cộng đồng.
 VH dân gian là tác 
 phẩm nghệ thuật ngôn 
 từ do VHDG lấy ngôn 
 từ làm chất liệu nghệ 
 thuật.
 2. Tính chất của Văn học dân gian:
- Em hiểu thế nào là - Nêu cách a. Tính tập thể:
tính truyền miệng? hiểu về tính Quá trình sáng tác tập thể: cá nhân khởi 
 truyền miệng xướng -> tập thể hưởng ứng (tham gia cùng sáng tạo hoặc tiếp nhận) -> tu bổ, sửa chữa, 
 thêm bớt cho phong phú, hoàn thiện.
 b. Tính truyền miệng:
- Quá trình sáng tác tập - HS thảo - Không lưu hành bằng chữ viết mà được 
thể của VHDG diễn ra luận, trả lời. truyền miệng từ người này sang người khác 
như thế nào? qua nhiều thế hệ và các địa phương khác 
 nhau.
 - Được biểu hiện trong diễn xướng dân gian.
- Em hiểu thế nào là dị - Nêu cách c. Tính dị bản:
bản? hiểu Quá trình truyền miệng từ người này sang 
- Vì sao VHDG có tính - Giải thích người khác qua nhiều thế hệ và các địa 
dị bản? theo cách phương khác nhau tạo nên tính dị bản 
 hiểu (nhiều bản kể) của VH dân gian.
- Lấy một số ví dụ về - Lấy ví dụ VD: Truyện cổ tich Tấm Cám, Sọ Dừa, 
tính dị bản của VHDG. truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu 
 – Trọng Thủy.. 
- Cho HS thi đọc, kể, - HS thi đọc, * Thực hành: 
trình bày các tác phẩm kể, trình bày Bài tập 1: Đọc, kể, trình bày các tác phẩm 
VHDG mà các em biết các tác phẩm VHDG mà em biết hoặc sưu tầm được (VD 
hoặc đã sưu tầm được. VHDG mà các Thần thoại Nữ Oa vá trời, Vè con dao.)
 em biết hoặc 
 đã sưu tầm 
 được.
- GV biểu dương - Nghe
những cá nhân, tổ có 
đóng góp nhiều.
 Nâng cao 2 – Tiết 2,3 I. Những nét chung về Văn học dân gian:
 3. Hệ thống thể loại của VH dân gian:
- GV lập bảng hệ thống - HS quan sát Tự sự Trữ tình Nghị Sân 
các thể loại VH dân bảng hệ thống luận khấu
gian. các thể loại - Thần thoại - Ca dao - - Chèo
 VH dân gian, - Sử thi - Dân ca Tục - Tuồng
 ghi chép. - Truyền - Hò, vè ngữ - Cải 
 thuyết - lương
 - Cổ tích Câu 
 - Truyện đố
 cười
 - Tr. ngụ 
 ngôn
 - Truyện thơ
 - Vè
 4. Những giá trị cơ bản của VH dân gian:
 - Theo em hiểu thì tri - Tri thức dân a. VH dân gian là kho tri thức vô cùng 
 thức dân gian là gì? gian là nhận phong phú về đời sống các dân tộc (giá trị 
 (Gợi ý: Tri thức dân thức, hiểu nhận thức):
 gian bao gồm tri thức biết của nhân - VH dân gian là tri thức về mọi lĩnh vực về các lĩnh vực nào? dân đối với của đời sống tự nhiên, xã hội và con người 
 Của bao nhiêu dân cuộc sống phong phú.
 tộc?) quanh mình. -> là tri thức của 54 dân tộc đa dạng.
 - Suy nghĩ, 
 trả lời
 - Vì sao VH dân gian - Của nhân - VH dân gian thể hiện trình độ nhận thức 
 được coi là kho tri dân lao động và quan điểm tư tưởng của nhân dân lao 
 thức vô cùng phong mang tính động nên nó mang tính chất nhân đạo, tiến 
 phú và đa dạng? nhân đạo, tiến bộ, khác biệt và thậm chí đối lập với quan 
 - VH dân gian thể hiện bộ, khác biệt, điểm của giai cấp thống trị cùng thời.
 trình độ nhận thức và thậm chí đối VD: + Con vua thì lại làm vua
 quan điểm của ai? lập với quan Con sãi ở chùa lại quét lá đa
 Điều đó có gì khác với điểm của giai Bao giờ dân nổi can qua
 giai cấp thống trị cùng cấp thống trị Con vua thất thế lại ra quét chùa.
 thời? Cho ví dụ? cùng thời.. + Đừng than phận khó ai ơi Còn da: lông 
 - Nêu cách mọc, còn chồi: nảy cây 
 hiểu, cho VD - Tri thức dân gian thường được trình bày 
 Ví dụ: Đi một bằng ngôn ngữ nghệ thuật hấp dẫn, dễ 
 ngày phổ biến, có sức sống lâu bền với thời gian.
 đàng sàng VD: Bài học về đạo lí làm con:
 khôn; Công cha như núi Thái Sơn
- Tri thức dân gian Những người Nghĩa mẹ trong nguồn chảy ra
được trình bày như thế ti hí mắt Một lòng thờ mẹ kính cha
nào? Cho ví dụ? lươn/ Trai Cho tròn chữ hiếu đạo con.
 - GV mở rộng: Tuy thường trộm 
 nhiên nhận thức của cướp, gái.. 
 nhân dân lao động người.
 không phải hoàn toàn 
 và bao giờ cũng đúng.
 - Qua các tác phẩm - Liên hệ thực b. VH dân gian có giá trị sâu sắc về đạo lí 
 VH dân gian em học tế bản thân làm người (giá trị đạo đức):
 được điều gì về rèn khái quát giá - Tình đoàn kết: 
 luyện đạo đức, lối trị giái dục của + Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ. 
 sống? Cho ví dụ? VHDG Cho ví + Một cây làm chẳng nên non
 dụ? Ba cây chụm . hòn núi cao
 - Cách ăn ở, xã giao: Lời chào cao hơn mâm 
 cỗ
 - Phong tục tập quán: Truyền thuyết: Con 
 Rồng, cháu tiên, Bánh chưng bánh giầy.. 
 - Tinh thần yêu nước: Truyền thuyết Thánh 
 Gióng, Sự tích Hồ Gươm 
 - Tinh thần nhân đạo: Thương người như thể 
 thương thân
 + Tôn vinh giá trị con người (tư tưởng nhân 
 văn):
 Một mặt người bằng mười mặt của/ Người ta là hoa đất,..
 + Tình yêu thương con người (cảm thông, 
 thương xót): 
 Thương thay con cuốc giữa trời/ Dầu kêu ra 
 máu .. nào nghe.
 + Đấu tranh không ngừng để bảo vệ, giải 
 phóng con người khỏi bất công, cường 
 quyền.
 - Hình thành những phẩm chất truyền thống 
 tốt đẹp:
 + Tình yêu quê hương, đất nước.
 + Lòng vị tha, đức kiên trung.
 + Tính cần kiệm, óc thực tiễn.
 c. VH dân gian có giá trị thẩm mĩ to lớn, 
- Theo em hiểu thì giá - Suy nghĩ, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc riêng 
trị thẩm mỹ là gì? (Là trả lời cho nền VH dân tộc:
giá trị thể hiện cái đẹp) - Nhiều tác phẩm VH dân gian trở thành 
- Giá trị thẩm mĩ to lớn - Suy nghĩ, mẫu mực nghệ thuật để người đời học tập.
của VH dân gian được trả lời
biểu hiện như thế nào? - Khi VH viết chưa phát triển, VH dân gian 
(Mang tới cho con đóng vai trò chủ đạo.
người những vẻ đẹp - Khi VH viết chưa phát triển, VH dân gian 
của thiên nhiên, đời là nguồn nuôi dưỡng, là cơ sở của VH viết, 
sống hằng ngày hoặc phát triển song song, làm cho VH viết trở 
vẻ đẹp hào hùng của nên phong phú, đa dạng đậm đà bản sắc dân 
chiến trận, đặc biệt đi tộc.
sâu miêu tả vẻ đẹp của 
con người từ hình thể 
bên ngoài đến những 
diễn biến sâu xa trong 
tư tưởng tình cảm và 
những hành động đẹp 
gây ấn tượng..; Cái đẹp 
trong văn học còn thể 
hiện ở hình thức đẹp 
như những thủ pháp 
nghệ thuật hoặc kết cấu 
tác phẩm hoặc cách sử 
dụng ngôn ngữ hoặc 
nghệ thuật điển hình 
hoá). Ví dụ: Hỡi cô..đổ 
đi/ Trúc xinh..cũng 
xinh
 II. Thực hành:
- Em hãy chỉ ra các đặc Bước đầu HS Bài tập 2: Chọn một vài văn bản và giúp 
điểm đặc trưng của chỉ ra được học sinh phân tích các đặc trưng, giá trị của VHGD trong truyền một số đặc VHDG.
thuyết “Thánh Gióng” điểm đặc 
 trưng của 
 VHGD trong 
 truyền thuyết 
 “Thánh 
 Gióng”
- Kể tên một vài tác giả - Kể tên một Bài tập 3: Phân tích ảnh hưởng, sự đóng góp 
ưu tú có sự học tập ở vài tác giả ưu của VHDG với nền văn học nước nhà: 
VH dân gian? (Tản Đà, tú có sự học VD: trong sáng tác của Nguyễn Du, ông đã 
Nguyễn Trãi, Nguyễn tập ở VH dân dùng rất nhiều hình ảnh trong ca dao; thơ 
Du,..) gian hiện đại cũng dùng hình ảnh trong cao dao: 
 con cò, giếng nước, gốc đa (bài Con cò, 
 Đồng chí, )
 4. Củng cố: 
 Yêu cầu HS nhắc lại các giá trị cơ bản của văn học dân gian.
 5. Hướng dẫn hs tự học, làm bài tập và soạn bài mới ở nhà: 
 Tìm đọc một số tác phẩm truyện dân gian đặc biệt là tác phẩm thần thoại, 
 vè, trường ca mà sgk không có.
 IV. Rút kinh nghiệm: 
 Trình kí tuần 1
 09.9.2020
 PHT: Nguyễn Hữu Nghĩa