Giáo án Nâng cao Ngữ văn 6 - Chuyên đề 6: Cách làm bài tập cảm thụ văn học (Tiết 1+2) - Năm học 2018-2019

 Tuần: 1 Ngày soạn: 8/8/2018
Chuyên đề 6: CÁCH LÀM BÀI TẬP CẢM THỤ VĂN HỌC (tiết 1,2)
I. Mục tiêu: 
 1. Kiến thức: Vai trò tác dụng của việc cảm thụ văn chương, các bước làm bài 
 văn cảm thụ văn chương, yêu cầu cụ thể khi thực hiện từ đó có thể vận dụng để 
 bình giá, cảm thụ trong giờ Đọc –Hiểu văn bản và giờ làm văn. 
 2. Kỹ năng: 
 - Rèn năng lực đọc, phát hiện cảm thụ thơ văn .
 - Vận dụng kiến thức về từ ngữ, các phép tu từ để hỗ trợ bài học và khắc sâu 
thêm kiến thức Môn Tiếng Việt cũng như năng lực miêu tả, tự sự trong quá trình 
làm văn. 
3. Thái độ: Hiểu và yêu văn chương, yêu cuộc sống, sống tốt hơn.
II. Chuẩn bị:
 - GV: Giáo án + Tài liệu tham khảo về truyện truyền thuyết Việt Nam.
 - HS: Bài soạn + Sách Ngữ Văn nâng cao 6.
III. Các bước lên lớp:
 1. Ồn định lớp:
 2. Kiểm tra bài cũ: 
 3. Nội dung bài mới: 
 Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cơ bản
 - GV giới thiệu cho HS - Nghe GV giới I. Cảm thụ văn học là gì?
 bước đầu hiểu được về cảm thiệu - Khái niện: Cảm thụ văn 
 thụ văn học là gì. học chính là sự cảm nhận 
 (Cảm thụ văn học chính là những giá trị nổi bật về nội 
 sự cảm nhận những giá trị dung và nghệ thuật, những 
 nổi bật về nội dung và nghệ điều sâu sắc, tế nhị và đẹp 
 thuật, những điều sâu sắc, tế đẽ của văn học thể hiện 
 nhị và đẹp đẽ của văn học trong tác phẩm (bài văn, bài 
 thể hiện trong tác phẩm (bài thơ) hay một bộ phận của 
 văn, bài thơ) hay một bộ tác phẩm (đoạn văn, đoạn 
 phận của tác phẩm (đoạn thơ thậm chí một từ ngữ 
 văn, đoạn thơ thậm chí có giá trị trong câu văn, câu 
 một từ ngữ có giá trị trong thơ.
 câu văn, câu thơ). 
 - Gv giới thiệu về cách cảm - Nghe - Cách cảm thụ: Các biện 
 thụ pháp tu từ thường dùng 
 trong thơ văn: So sánh, ẩn 
 dụ, hoán dụ, nhân hóa, nói 
 giảm, nói tránh, nói quá, 
 điệp ngữ, tương phản, chơi 
 chữ, câu hỏi tu từ, từ đồng 
 nghĩa, trái nghĩa, liệt kê 
 - Cần chú ý cách ngắt nhịp, 
 cách gieo vần, giọng điệu, 
 thể thơ, những từ ngữ gợi 
 cảm, những động từ mạnh, những từ gợi màu sắc, âm 
 thanh, những từ ngữ biểu 
 hiện tâm hồn tinh tế của tác 
 giả 
 - GV giới thiệu về ý nghĩa - Nghe GV giới II. Ý nghĩa của việc cảm 
 của việc cảm thụ cái hay, thiệu về ý nghĩa thụ cái hay, cái đẹp trong 
 cái đẹp trong văn chương. của việc cảm thụ văn chương
 cái hay, cái đẹp - Hiểu và yêu văn chương, 
 trong văn chương. học tốt môn Ngữ văn hơn.
 - Hiểu và yêu cuộc sống, 
 sống tốt hơn.
 II. Các bước làm bài tập 
 cảm thụ thơ văn: :
 1. Đọc kĩ đề bài, xác định 
- GV hướng dẫn HS tìm yêu cầu của đề.
hiểu cách làm một bài cảm - Đọc kĩ đoạn trích, xác 
thụ văn học: - Nêu cách làm định nghệ thuật-nội dung 
+ Đề làm được bài cảm thụ chính.
văn học, trước hết các em 2. Xác định đoạn thơ, đoạn 
cần làm gì? - Trình bày văn đó có mấy ý, có cần 
+ Sau đó là làm gì? - Trình bày tách ý không? Mỗi ý biểu 
+ Bước tiếp theo, em sẽ làm đạt nội dung gì?
gì? - Xác định dấu 3. T́m dấu hiệu nghệ thuật ở 
+ Đẻ viết được thì em cần hiệu cần tìm. từng ý, chỉ ra các biện pháp 
tìm hiểu những dấu hiệu gì - Nêu bố cục bài nghệ thuật và tác dụng.
trong đaonj văn, đoạn thơ? cảm thụ 4. Lập ý
- Bố cục của một bài cảm 5. Viết cảm thụ:
thụ gồm những phần nào? a. MB: Dẫn dắt, giới thiệu 
Nhiệm vụ của mỗi phần là đoạn trích nằm ở tác phẩm 
gì? nào, nội dung tư tưởng 
 chính là gì?
 b. TB: Nêu dẫn chứng từ 
 tác phẩm, chỉ ra nghệ thuật 
 và cho biết nhờ biện pháp 
 nghệ thuật ấy mà tác giả thể 
 hiện nội dung, tư tưởng, t́nh 
 cảm như thế nào.
 c. KB: Thâu tóm lại vấn đề 
 và khái quát ở mức độ cao 
 hơn.
 III. Yêu cầu cần đạt của 
 một bài cảm thụ văn học: 
- GV nêu yêu cầu cần đạt - Nghe - Giới thiệu tác giả, tác 
của một bài cảm thụ VH phẩm, xuất xứ của đoạn 
 văn, đoạn thơ, trích dẫn lại 
 (nếu có thể). 
 - Phân tích nghệ thuật dùng 
 từ, đặt câu của tác giả. - Phân tích các biện pháp 
 nghệ thuật tu từ được sử 
 dụng và nêu giá trị của nó.
 - Chốt lại điểm sáng về 
 nghệ thuật, cái hay, cái đẹp, 
 giá trị nội dung mà nghệ 
 thuật đó đem lại cho cả 
 đoạn văn. 
 - Phải bám sát ngôn từ và 
 có những liên tưởng phù 
 hợp; phân tích và bình giá 
 được các hình ảnh nghệ 
 thuật để cảm thụ được cái 
 hay, cái đẹp của văn 
 chương cần phát hiện.
 VÍ DỤ: Cảm nhận của em 
 về đoạn đầu trong bài thơ 
- GV nêu ví dụ cho HS tập - Quan sát Quê hương – Tế Hanh
làm: Mở đầu bài thơ Quê * Yêu cầu: 
hương nhà thơ Tế Hanh - MB: Nêu được: đây là 
viết: đoạn thơ tiêu biểu trích 
Làng tôi ở vốn làm nghề chài trong bài Quê hương của 
lưới nhà thơ Tế Hanh miêu tả 
Nước bao vây cách biển nửa cảnh đoàn thuyền ra khơi 
ngày sông thâu góp gió.
 Em hãy phân tích cái hay, đánh cá.
 cái đẹp của đoạn thơ trên. - TB: Đảm bảo các ý sau: 
- Đề yêu cầu làm gì? + H́nh ảnh con thuyền cùng 
 - Phân tích cái hay, trai tráng của làng chài ra 
 cái đẹp của bốn khơi được miêu tả trong 
- Nội của đoạn thơ này là gì? câu thơ trên. một buổi b́nh minh đẹp có: 
 - Tả hình ảnh quê bầu trời trong sáng, gió thổi 
 hương làng chài nhẹ, có ánh mai hồng rực rỡ 
- Biện pháp nghệ thuật được trong buổi sáng đẹp bừng lên.
sử dụng trong đoạn thơ là trời. + Các tính từ: “trong”, 
gì? - So sánh, ẩn dụ, “nhẹ”, “hồng” dùng rất 
- Đoạn thơ có mấy ý chính, nhân hóa,.. chọn lọc tạo nên h́nh ảnh 
đó là những ý nào? đẹp, nên thơ.
 - GV hướng dẫn hs lập dàn - Xác định ý chính, + Các động từ: “phăng”, 
 ý cho bài cảm thụ đoạn thơ nội dung. “vượt”, tính từ “hăng” -> 
 trên. - Lập dàn ý cho diễn tả thật ấn tượng khí thế 
- HD HS tìm dấu hiệu nghệ bài cảm thụ đoạn băng tới dũng mănh của con 
thuật ở từng ý thơ. thơ trên theo hd thuyền đè sóng để ra khơi, 
 của GV. làm toát lên sức sống mạnh 
 - HS tìm dấu hiệu mẽ, vẻ đẹp hùng tráng, bất 
 - Nêu nội dung chính ở mỗi nghệ thuật ở từng ý ngờ.
 câu thơ. thơ. + Chiếc thuyền được so 
 sánh với: “con tuấn mă”-
 - Nêu nội dung >Ngựa đẹp phi nhanh lướt chính ở mỗi câu sóng ra khơi, đầy khí thế 
 thơ. hăng hái.
 + H́nh ảnh cánh buồm trắng 
 căng phồng, no gió ra khơi 
 được so sánh với “mảnh 
 hồn làng” rất sáng tạo, so 
 sánh giữa cái cụ thể với cái 
 trừu tượng không làm cho 
 đối tượng miêu tả cụ thể 
 hơn nhưng nó lại gợi lên vẻ 
 đẹp bay bổng, mang ý nghĩa 
 lớn lao làm sáng lên vẻ đẹp 
 lăng mạn, vừa thơ mộng 
 vừa hùng tráng thể hiện khí 
 thế lao động và khát vọng 
 về sự ấm no, hạnh phúc của 
 ngư dân làng chài thân 
 thương.
 + Câu thơ: “Rướn thân 
 trắng bao la thâu góp gió” 
 là câu thơ đậm đà, ư vị, 
 cánh buồm được nhân hóa 
 gợi tả một cuộc đời trải qua 
 nhiều mưa nắng gắng sức 
 quyết tâm lên đường.
. - KB: Đoạn thơ vừa là 
 phong cảnh thiên nhiên tươi 
 sáng, vừa là bức tranh lao 
 động đầy hứng khởi và dạt 
 dào sức sống.
HĐ1: Thực hành bài 1 II. Thực hành: 
 Bài tập 1:
- GV chép đề lên bảng, yêu - Quan sát, ghi - Trình bày miệng cảm nhận 
cầu hs chép vào vở. chép của em về nhân vật Thánh 
- Yêu cầu HS trình bày - Trình bày. Gióng trong truyện Thánh 
miệng cảm nhận về nhân vật Gióng.
Thánh Gióng. 
 Bài tập 2:
- Hướng dẫn HS làm bài - HS làm bài tập Hãy cảm nhận vẻ đẹp của 
cảm thụ theo các bước đã theo các bước đã sen trong bài ca dao Việt 
tìm hiểu. tìm hiểu. Nam:
 “Trong đầm gì đẹp bằng 
 sen
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
 Gần bùn mà chẳng hôi tanh 
 mùi bùn”
 a. Tìm hiểu trình tự tả, cách 
 tả một bông sen, rồi tả cả đầm sen của bài ca dao.
 b. Viết cảm nghĩ, liên 
 tưởng, phân tích bài ca dao 
 trong đoạn văn ngắn từ 10 
 đến 12 câu
- HD HS viết đoạn văn 6-8 - Viết đoạn theo Bài tập 3: Viết đoạn văn 
câu nêu cảm nhận của em về hướng dẫn của GV. 6-8 câu nêu cảm nhận của 
vai trò, tình cảm của người em về vai trò, tình cảm của 
mẹ trong bài thơ “Mẹ ốm” người mẹ trong bài thơ 
của nhà thơ Trần Đăng “Mẹ ốm” của nhà thơ Trần 
Khoa. Đăng Khoa.
- Gọi HS đọc, GV nhận xét. - Đọc nghe nhận 
 xét
 4. Củng cố: 
 Nhắc lại 4 bước tìm hiểu một bài tập cảm thụ với những yêu cầu cơ bản.
 5. Hướng dẫn hs học bài, làm bài và soạn bài mới ở nhà: 
 Tự tìm những đoạn văn, đoạn thơ hay và thực hiện phân tích.
IV. Rút kinh nghiệm: 
 Trình kí tuần 1
 09/8/2018
 - HT, ND:
 - PP:
 TT: Nhiếp Thị Kim Thái