Giáo án Khoa học tự nhiên 6 (Cánh diều) - Tuần 33+34 - Trần Văn Tiến

 Trường THCS Võ Thị Sáu Họ và tên GV: Trần Văn Tiến
Tổ Toán - Tin
 BÀI 33. HIỆN TƯỢNG MỌC VÀ LẶN CỦA MẶT TRỜI
 Môn học: KHTN - Lớp: 6
 Thời gian thực hiện: 4 tiết
I. MỤC TIÊU:
1. Kiến thức: Giải thích được một cách định tính và sơ lược: từ Trái Đất thấy Mặt 
Trời mọc và lặn hằng ngày.
2. Năng lực 
- Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác.
- Năng lực KHTN: Hình thành, phát triển biểu hiện của các năng lực:
+ Nhận biết và nêu được tên các sự vật, hiện tượng, khái niệm, quy luật, quá trình 
tự nhiên.
+ Trình bày đặc điểm của các sự vật, hiện tượng, vai trò của các sự vật, hiện tượng.
3. Phẩm chất: Hình thành và phát triển phẩm chất trung thực, trách nhiệm.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 
1 - GV: 
- Tranh ảnh về Mặt trời lúc sáng sớm, trưa và chiều tối
- Mô hình Trái đất, Mặt trời...
2 - HS : Sgk, vở ghi chép.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG (MỞ ĐẦU)
a) Mục tiêu: Đặt HS vào tình huống có vấn đề, HS giải quyết được vấn đề
b) Nội dung: GV đặt vấn đề, HS vận dụng kiến thức giải quyết
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS. d) Tổ chức thực hiện: 
- GV cho HS quan sát một số vị trí của Mặt Trời trên bầu trời trong ngày.
- GV đặt câu hỏi, kích thích trí tò mò của HS: Hằng ngày, em thường nhìn thấy 
Mặt Trời ở đâu vào những thời điểm:
a) lúc sáng sớm? 
b) buổi trưa?
c) lúc chiều tối?
- HS trao đổi thảo luận và GV cùng HS thống nhất chung: Khi quan sát bầu trời 
trong một ngày, em sẽ thấy Mặt Trời mọc ở phía đông lúc bình minh. Mặt Trời tiếp 
tục lên cao nhất vào khoảng giữa trưa; xuống thấp dần và lặn ở phía tây lúc hoàng 
hôn.
- GV dẫn dắt HS vào bài học: Để có thể giải thích được sự mọc, lặn và di chuyển 
của Mặt Trời, con người đã từng nghĩ rằng hằng ngày Trái Đất đứng yên và Mặt 
Trời chuyển động xung quanh Trái Đất hết một ngày đêm, liệu cách suy nghĩ này 
thực sự đúng hay không?
2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu Trái đất quay quanh trục
a) Mục tiêu: HS biết được sự chuyển động quay xung quanh trục của Trái Đất từ 
tây sang đông
b) Nội dung: GV giới thiệu cho HS, HS quan sát, tìm hiểu, trả lời
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện: 
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS NỘI DUNG
 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ I. Trái đất quay quanh trục - GV sử dụng mô hình Trái Đất và yêu cầu - Trái Đất không đứng yên mà 
HS xác định trục quay và hai cực Bắc” và xoay quanh trục của nó.
“cực Nam” của Trái Đất (hình 33.1 SGK).
 - Trái Đất quay xung quanh trục 
 theo chiều từ phía tây sang phía 
 đông, một vòng hết một ngày 
 đêm.
 - Cách xác định bốn phía: Nếu 
 xác định được phía bắc, khi đứng 
 ta hướng mặt về phía bắc, thì phía 
 sau là phía nam, tay phải là phía 
- Sau khi HS đã xác định chính xác các cực 
 đông, tay trái là phía tây.
của Trái Đất, GV yêu cầu HS xác định bốn 
phía cơ bản.
- GV trao đổi thêm với HS: Trước hết để xác 
định phía bắc, trong thực tế ta có thể sử 
dụng phương pháp nào? 
- GV chia nhóm để các nhóm thảo luận, trải 
nghiệm về sự quay và chiều quay xung 
quanh trục với mô hình của Trái Đất.
- GV cho HS thảo luận, hoàn thành bài tập 
luyện tập trang 165sgk?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS nghe GV hướng dẫn, tìm hiểu, trả lời 
câu hỏi Bước 3: Báo cáo, thảo luận
 - GV gọi đại diện HS trình bày kết quả
 Bước 4: Kết luận, nhận định
 - GV nhận xét, kết luận, chuyển sang nội 
 dung mới.
Hoạt động 2.2: Tìm hiểu sự mọc và lặn của Trái đất
a) Mục tiêu: Biết được hiện tượng mọc và lặn của Trái đất với mô hình Trái đất – 
Mặt trời.
b) Nội dung: GV hướng dẫn, HS quan sát, tìm hiểu và trả lời câu hỏi.
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS. 
d) Tổ chức thực hiện: 
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS NỘI DUNG
 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ II. Sự mọc và lặn của mặt trời
 - GV giới thiệu mô hình tìm hiểu sự mọc và Trong một ngày, Mặt Trời ở 
 lặn hằng ngày của Mặt Trời (hình 33.2sgk): các vị trí khác nhau trên bầu 
 Mô hình Trái Đất có thể quay xung quanh trục, trời, Mặt Trời ở vị trí thấp nhất 
 trên đó tại vị trí Việt Nam có gắn một mô hình vào lúc mọc ở phía đông, lặn ở 
 người quay mặt về phía đông, đèn chiếu sáng phía tây, cao nhất vào khoảng 
 tượng trưng cho Mặt Trời. giữa trưa. Mặt Trời di chuyển 
 trên bầu trời hằng ngày là do 
 - GV yêu cầu HS thực hành với mô hình tìm 
 chuyển động quay xung quanh 
 hiểu sự mọc, lặn hằng ngày của Mặt Trời.
 trục của Trái Đất.
 + Bật đèn chiếu sáng mô hình Trái Đất. + Ban đầu HS để mô hình người ở vị trí đối 
diện với đèn. 
 + Bước 1. Quay từ từ mô hình Trái Đất theo 
chiều từ tây sang đông lần lượt em sẽ thấy: 
Hình người bắt đầu có ánh sáng chiếu vào 
trước mặt. Mặt Trời ở vị trí mặt người. ngang 
với mặt người.
 + Bước 2. Tiếp tục quay mô hình Trái Đất, 
lúc sau Mặt Trời ở phía trên đầu hình người, 
tương ứng với Mặt Trời ở vị trí cao nhất trong 
ngày (hình 33.3b).
 + Bước 3. Tiếp tục quay từ từ mô hình Trái 
Đất. Khi hình người chuẩn bị không nhận 
được ánh sáng nữa, ánh sáng chiếu vào lưng 
hình người, lúc đó Mặt Trời lặn ở phía tây 
(hình 33.3c).
Sau đó, GV yêu cầu HS hoàn thành bảng:
 Hình Thời điểm Vị trí Kết luận
 quan sát Mặt trời
 33.3a
 33.3b
 33.3c - Từ bảng kết quả GV yêu cầu HS kết luận nội 
 dung.
 Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
 - HS quan sát GV thực hiện, lần lượt điền kết 
 quả quan sát được vào bảng và đưa ra kết luận.
 Bước 3: Báo cáo, thảo luận
 - Đại diện HS trình bày nội dung trước lớp
 Bước 4: Kết luận, nhận định
 - GV nhận xét, chuẩn kiến thức bài học.
3. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
a) Mục tiêu: Luyện tập kiến thức, giúp HS vẽ được đường cong di chuyển của Mặt 
trời trên bầu trời
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS vận dụng kiến thức thực hiện
c) Sản phẩm: Kết quả thực hiện của HS 
d) Tổ chức thực hiện: 
- GV chia lớp thành các nhóm và yêu cầu: Vẽ đường cong di chuyển của Mặt trời 
trên bầu trời trong ngày, từ lúc mọc đến lúc lặn.
- HS hình thành nhóm, xác định các yếu tố cần vẽ, thực hiện nhiệm vụ, trình bày 
sản phẩm của nhóm mình. - GV nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện của HS.
4. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
a) Mục tiêu: HS biết xây dựng và trình bày mô hình mô tả hiện tượng mọc và lặn 
của Mặt trời
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS hoàn thiện tại nhà.
c) Sản phẩm: Kết quả thực hiện của HS
d) Tổ chức thực hiện: 
- GV chia nhóm, yêu cầu HS: Về nhà thiết kế và chế tạo được một số hình dạng 
nhìn thấy của Mặt trăng trong Tuần Trăng.
- GV yêu cầu HS trình bày sản phẩm của mình vào tiết học sau.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ, GV nhận xét, đánh giá tiết học. Trường THCS Võ Thị Sáu Họ và tên GV: Trần Văn Tiến
Tổ Toán - Tin
 BÀI 34. CÁC HÌNH DẠNG NHÌN THẤY CỦA MẶT TRĂNG
 Môn học: KHTN - Lớp: 6
 Thời gian thực hiện: 4 tiết
I. MỤC TIÊU:
1. Kiến thức: Học xong bài này, các em có thể:
- Nhận biết được một số hình dạng nhìn thấy cơ bản của Mặt trăng.
- Thiết kế mô hình thực tế (hoặc hình vẽ) để giải thích được một số hình dạng 
nhìn thấy của Mặt trăng trong Tuần trăng.
2. Năng lực 
- Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác.
- Năng lực KHTN: Nhận biết và nêu được tên các sự vật, hiện tượng, khái 
niệm, quy luật, quá trình tự nhiên.
3. Phẩm chất: Hình thành và phát triển phẩm chất chăm chỉ, trách nhiệm.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 
1 - GV: 
- Tranh, ảnh về một số hình dạng khác nhau của Mặt Trăng
- Mô hình Mặt Trăng, Mặt Trời
2 - HS : Sgk, vở ghi chép.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG (MỞ ĐẦU)
a) Mục tiêu: Cho HS tìm hiểu để nhận biết một số hình dạng khác nhau của 
Mặt trăng
b) Nội dung: GV cho HS tìm hiểu về hình dạng Mặt trăng
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện: - GV cho HS đọc bài thơ Trăng Sáng, hoặc bài đồng dao về Mặt Trăng và yêu 
cầu học sinh cho biết Mặt Trăng đã được ví như những vật gì. Em hãy điền vào 
bảng sau với cột K (những điều em đã biết về Mặt Trăng), cột W (những điều 
em mong muốn biết).
 K W
- Sau đó cho HS quan sát một số hình dạng nhìn thấy của mặt trăng.
- GV dẫn dắt HS vào bài học: Tại sao vào các ngày khác nhau, ta có thể nhìn 
thấy Mặt trăng có hình dạng khác nhau? Chúng ta cùng tìm hiểu ở bài học hôm 
nay.
2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 2.1: Mặt Trăng chuyển động xung quanh Trái đất
a) Mục tiêu: HS nhận biết được Mặt trăng chuyển động xung quanh Trái Đất.
b) Nội dung: GV cho HS tìm hiểu, quan sát, trả lời.
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện: 
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS NỘI DUNG
 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 1. Mặt Trăng chuyển động 
 xung quanh Trái Đất
 - GV yêu cầu HS quan sát hình 34.2 SGK và 
 nhận xét về chuyển động của Mặt Trăng Ta nhìn thấy Mặt Trăng với 
 các hình dạng khác nhau 
 nhưng trên thực tế chỉ có một 
 Mặt Trăng. Khi Mặt Trăng 
 chuyển động xung quanh Trái 
 Đất, hình dạng nhìn thấy của 
 Mặt Trăng thay đổi theo ngày 
 vì ở các ngày khác nhau, từ Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ Trái Đất chúng ta nhìn nó với 
 các góc khác nhau.
 - HS tìm hiểu, trả lời câu hỏi
 Bước 3: Báo cáo, thảo luận
 - GV gọi đại diện HS trình bày kết quả
 Bước 4: Kết luận, nhận định
 - GV nhận xét, kết luận.
Hoạt động 2.2: Mặt Trăng không phát sáng mà phản chiếu ánh sáng mặt 
trời tới Trái Đất
a) Mục tiêu: HS biết được rằng Mặt Trăng không phát sáng mà phản chiếu ánh 
sáng mặt trời tới Trái Đất.
b) Nội dung: GV hướng dẫn, HS quan sát, tìm hiểu và trả lời câu hỏi.
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS. 
d) Tổ chức thực hiện: 
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS NỘI DUNG
 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 2. Mặt Trăng không phát sáng mà 
 phản chiếu ánh sáng mặt trời tới Trái 
 - GV chia lớp thành một số nhóm 
 Đất
 và đặt câu hỏi cho HS thảo luận: 
 Các em thường nhìn thấy Mặt Chúng ta nhìn thấy Mặt Trăng rõ hơn 
 Trăng vào buổi tối, nhưng có bao vào buổi tối so với khi nhìn vào ban 
 giờ chúng ta có thể nhìn thấy Mặt ngày (sáng sớm hay chiều tối). Điều này 
 Trăng vào ban ngày? là do Mặt Trăng không phát sáng. 
 Chúng ta nhìn thấy Mặt Trăng là do Mặt 
 Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
 Trăng phản chiếu ánh sáng từ Mặt Trời. 
 Ánh sáng phản chiếu từ Mặt Trăng yếu 
 hơn rất nhiều so với ánh sáng trực tiếp - HS thảo luận, tìm ra câu trả lời từ Mặt Trời đến Trái Đất. Do đó, ban 
 bằng sự quan sát, hiểu biết của đêm, ta thấy Mặt Trăng rõ hơn khi thấy 
 mình. nó ban ngày. Đôi khi, Mặt Trăng xuất 
 hiện trên bầu trời vào ban ngày (chiều 
 Bước 3: Báo cáo, thảo luận
 muộn khi trăng lưỡi liềm đầu tháng 
 - Đại diện HS trình bày theo ý kiến hoặc sáng sớm vào những hôm trăng 
 Bước 4: Kết luận, nhận định lưỡi liềm cuối tháng).
 - GV nhận xét, chuẩn kiến thức bài 
 học.
Hoạt động 2.3: Giải thích hình dạng nhìn thấy của Mặt trăng bằng mô hình
a) Mục tiêu: HS quan sát mô hình, hiểu và giải thích được các hình dạng khác 
nhau của Mặt trăng.
b) Nội dung: GV cho HS quan sát, tìm hiểu và trả lời câu hỏi.
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS. 
d) Tổ chức thực hiện: 
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS NỘI DUNG
 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 3. Giải thích hình dạng nhìn thấy 
 của Mặt trăng bằng mô hình
 - GV yêu cầu HS đưa dụng cụ đã chuẩn 
 bị đặt lên bàn. Kết quả quan sát:
 - GV hướng dẫn HS thực hiện theo các - Khi nhìn quả bóng qua khe ở phía 
 bước sau: đối diện với thành bên với Mặt 
 Trời, ta không thể nhìn thấy một 
 + Bước 1. Treo quả bóng vào giữa hộp. 
 nửa được chiếu sáng của quả bóng. 
 Quả bóng tượng trưng cho Mặt Trăng. 
 Ở vị trí này tương đương với ngày 
 + Bước 2. Khoét một lỗ tròn để đặt vừa ta không nhìn thấy Mặt Trăng. Đó 
 đèn pin ở một thành bên của hộp. Đèn là ngày không Trăng. pin tượng trưng cho Mặt Trời chiếu - Khi nhìn quả bóng qua khe cùng 
 sáng vào Mặt Trăng. thành bên với Mặt Trời, ta sẽ nhìn 
 thấy toàn bộ một nửa quả bóng 
 + Bước 3. Khoét bốn khe nhỏ ở bốn 
 được chiếu sáng. Vị trí này tương 
 thành bên của hộp. Bốn khe này có thể 
 đương với ngày chúng ta nhìn thấy 
 thiết kế như kiểu chớp lật, khi không 
 một Mặt Trăng tròn.
 quan sát thì có thể đặt khe ở trạng thái 
 đóng để hộp luôn luôn kín và không bị - Khi nhìn quả bóng qua hai khe ở 
 ảnh hưởng bởi ánh sáng của phòng học. thành bên của hộp, ta chỉ nhìn thấy 
 một nửa của một nửa quả bóng 
 + Bước 4. Bật đèn pin và lần lượt đặt 
 được chiếu sáng. Ở vị trí này tương 
 mắt ở bốn khe trên mặt bên của hộp để 
 đương với ngày ta nhìn thấy một 
 quan sát quả bóng.
 nửa Mặt Trăng tròn. Đó là ngày 
 - GV yêu cầu HS quan sát ở các góc nửa Trăng.
 khác nhau và đưa ra kết luận.
 Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
 - HS thực hiện, quan sát, rút ra kết luận
 Bước 3: Báo cáo, thảo luận
 - Đại diện HS trình bày theo ý kiến 
 trước lớp.
 Bước 4: Kết luận, nhận định
 - GV nhận xét, chuẩn kiến thức bài học.
Hoạt động 2.4: Xây dựng mô hình mô tả các hình dạng khác nhau của Mặt 
Trăng
a) Mục tiêu: Góp phân hình thành các năng lực chung, năng lực tự nhiên và 
hình thành, phát triển phẩm chất trách nhiệm.
b) Nội dung: GV cho HS thực hành, tìm hiểu và trả lời câu hỏi. c) Sản phẩm: Kết quả thực hiện của HS
d) Tổ chức thực hiện: 
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS NỘI DUNG
 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 4. Xây dựng mô hình mô tả các 
 hình dạng khác nhau của Mặt 
 - GV hướng dẫn cho HS chuẩn bị các 
 Trăng
 dụng cụ:
 - Bốn hình dạng cơ bản của Mặt 
 + 1 quả bóng bay màu trắng tượng 
 trăng:
 trưng cho Mặt Trăng. 
 + 1 bút dạ viết bảng màu đen.
 + 1 hình Mặt Trời. 
 Bơm căng quả bóng bay và dùng bút 
 dạ màu đen tô đen một nửa quả bóng => Tuỳ theo các vị trí khác nhau giữa 
 bay. Một nửa màu trắng mô tả cho Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời mà 
 phần của Mặt Trăng được Mặt Trời trên Trái Đất nhìn thấy hình dạng 
 chiếu sáng (hình 1a). Nửa màu đen khác nhau của Mặt Trăng.
 mô tả cho nửa còn lại của Mặt Trăng 
 không được Mặt Trời chiếu sáng 
 (hình 1b).
 - GV hướng dẫn HS tiến hành quan 
 sát mô hình Mặt Trăng với sự tham 
 gia của hai bạn khác nhau:
 Bạn A đứng yên cầm mô hình Mặt 
 Trời. HS đứng cách bạn A một 
 khoảng 3 m. Bạn B đứng cách HS một khoảng 2 
 m. Bạn B cầm quả bóng bay chuyển 
 động xung quanh HS theo một đường 
 tròn lần lượt từ các vị trí 1 đến 4 như 
 trong hình 2. Chú ý là nửa trắng của 
 quả bóng bay luôn luôn hướng về 
 phía bạn cầm mô hình Mặt Trời.
 - GV hướng dẫn HS vẽ lại , gọi tên 
 hình dạng của mặt trăng mà HS quan 
 sát thấy.
 Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
 - HS thực hiện, quan sát, vẽ lại đủ 4 
 hình dạng cơ bản của mặt trời
 Bước 3: Báo cáo, thảo luận
 - Đại diện HS trưng bày hình vẽ, trình 
 bày ý kiến trước lớp.
 Bước 4: Kết luận, nhận định
 - GV nhận xét, chuẩn kiến thức bài 
 học.
3. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
a) Mục tiêu: Luyện tập kiến thức đã học
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS vận dụng kiến thức thực hiện
c) Sản phẩm: Kết quả thực hiện của HS 
d) Tổ chức thực hiện: - GV chia lớp thành các nhóm và yêu cầu: Vẽ sơ đồ các vị trí của Mặt Trời, Mặt 
Trăng và Trái Đất khi chúng ta nhìn thấy một nửa mặt trăng.
- HS hình thành nhóm, xác định các yếu tố cần vẽ, thực hiện nhiệm vụ, trình 
bày sản phẩm của nhóm mình.
- GV nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện của HS.
4. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
a) Mục tiêu: Quan sát vào thực tế để thấy được sự khác nhau về hình dạng của 
Mặt Trăng
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS hoàn thiện tại nhà.
c) Sản phẩm: Kết quả thực hiện của HS
d) Tổ chức thực hiện: 
- GV chia nhóm, yêu cầu HS: Về nhà quan sát trăng từ ngày mồng 8 đến ngày 
15 để thấy được hình dáng khác nhau của Mặt Trăng.
- GV yêu cầu HS chia sẻ những điều mình quan sát được vào tiết học khác.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ, GV nhận xét, đánh giá tiết học.