Bài giảng Ngữ văn 6 - Bài 7: Thơ (Thơ có yếu tố tự sự) - Đêm nay Bác không ngủ (Tiết 85+86+87)

 KHỞI ĐỘNG
Em hãy lắng nghe bài hát “Bác Hồ một tình yêu bao la” và cho biết:
? Ngoài bài hát trên, em còn biết những bài hát, bài thơ nào viết về Bác Hồ? 
Hãy chia sẻ cho cả lớp những bài hát, bài thơ mà em biết?
? Theo em, các bài hát, bài thơ viết về Bác có điểm chung nào?
 BÀI 7: THƠ
 (THƠ CÓ YẾU TỐ TỰ SỰ- 12 tiết)
Tiết 85, 86, 87: Đêm nay Bác không ngủ 
 - Minh Huệ - A. Kiến thức Ngữ văn
 Phiếu học tập số 1
 Tự sự Miêu tả Thơ có yếu tố tự sự, 
 miêu tả
 Phương thức trình Dùng ngôn ngữ tái hiện Là bài thơ trong đó 
 bày một chuỗi các sự làm nổi bật sự vật hiện người viết thường 
 việc, sự việc này dẫn tượng giúp người đọc kể lại sự việc và 
 đến sự việc kia ,đi người nghe hình dung ra miêu tả lại sự vật; 
 đến một kết thúc thể được sự vật sự việc đó. qua đó, thể hiện tình 
 hiện một ý nghĩa. cảm thái độ của 
 mình. A. Kiến thức Ngữ văn
* Thơ có yếu tố tự sự, miêu tả: Là bài thơ trong đó người viết thường 
kể lại sự việc và miêu tả lại sự vật; qua đó, thể hiện tình cảm thái độ của 
mình. Văn bản
 I. Đọc và tìm hiểu chung
 Trình bày những hiểu biết của 
 em về tác giả Minh Huệ và 
 những nét chung về văn bản 
 “Đêm nay Bác không ngủ”.
 Yêu cầu 
- Làm việc theo nhóm
- Trình bày theo slide, sơ đồ tư duy, video clip, phóng sự .
- Nếu xong trước thời gian yêu cầu thì đặt cờ báo hiệu Phiếu 2a: Tìm hiểu về tác giả, tác phẩm
 1. Em biết gì về tác giả Minh Huệ?
 .
 2. Em biết gì về - Xuất xứ .
 bài thơ “Đêm - Thể thơ ..
 nay Bác không + Số tiếng trong một dòng thơ ..
 ngủ”? + Số dòng trong một khổ ..
 + Cách ngắt nhịp và gieo vần của bài thơ 
 - Phương thức biểu đạt ..
 - Bố cục . II. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG
 1. Tác giả
- Minh Huệ (1927- 2003, tên khai sinh là Nguyễn 
Đức Thái, quê ở thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An.
- Ông làm thơ từ thời kháng chiến chống thực dân 
Pháp. 2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác b. Thể thơ
Sáng tác 1951 dựa trên sự * 5 chữ
kiện có thật trong chiến - 5 chữ- một dòng
dịch Biên giới cuối năm - 4 câu- một khổ
1950. - Cách ngắt nhịp : 
 3/2, 2/3
 - Cách gieo vần : 
 c. PTBĐ Vần liền ,vần chân 
Bài thơ tự sự giàu chất 
trữ tình Biểu cảm kết hợp 
 với tự sự, miêu tả. d. Bố cục
 ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ
+ Phần 1: 12 khổ 
 + Phần 2: khổ 
thơ đầu: Câu 
 cuối: Suy ngẫm 
chuyện về một 
 về Bác. 
đêm không ngủ 
của Bác. 3. Đọc, chú thích
 Đọc
 - Đọc to, rõ ràng, lưu loát, tránh phát âm sai; 
 phân biệt giữa lời người kể chuyện, anh đội viên 
 và Bác
 - Ngắt nghỉ đúng chỗ, bộc lộ tình cảm cảm xúc 
 của tác giả đối với vị lãnh tụ - cha già kính yêu 
 của dân tộc. Đêm nay Bác không ngủ
Anh đội viên thức dậy Rồi Bác đi dém chăn - Chú cứ việc ngủ ngon
Thấy trời khuya lắm rồi Từng người từng người một Ngày mai đi đánh giặc!
Mà sao Bác vẫn ngồi Sợ cháu mình giật thột Vâng lời anh nhắm mắt
Đêm nay Bác không ngủ. Bác nhón chân nhẹ nhàng Nhưng bụng vẫn bồn 
 chồn
Lặng yên bên bếp lửa Anh đội viên mơ màng
Vẻ mặt Bác trầm ngâm Như nằm trong giấc mộng Không biết nói gì hơn
Ngoài trời mưa lâm thâm Bóng Bác cao lồng lộng Anh nằm lo Bác ốm
Mái lều tranh xơ xác Ấm hơn ngọn lửa hồng Lòng anh cứ bề bộn
 Vì Bác vẫn thức hoài
Anh đội viên nhìn Bác Thổn thức cả nỗi lòng
Càng nhìn lại càng thương Thầm thì anh hỏi nhỏ: Chiến dịch hãy còn dài
Người Cha mái tóc bạc - Bác ơi! Bác chưa ngủ? Rừng lắm dốc, lắm ụ
Đốt lửa cho anh nằm - Bác có lạnh lắm không? Đêm nay Bác không ngủ
 Lấy sức đâu mà đi. Lần thứ ba thức dậy Bác thương đoàn dân công 
Anh hốt hoảng giật mình Đêm nay ngủ ngoài rừng 
Bác vẫn ngồi đinh ninh Rải lá cây làm chiếu 
Chòm râu im phăng phắc Manh áo phủ làm chăn... 
Anh vội vàng nằng nặc: Trời thì mưa lâm thâm 
- Mời Bác ngủ Bác ơi! Làm sao cho khỏi ướt 
Trời sắp sáng mất rồi Càng thương càng nóng ruột 
Bác ơi! Mời Bác ngủ Mong trời sáng mau mau. 
 Đêm nay Bác ngồi đó 
- Chú cứ việc ngủ ngon Anh đội viên nhìn Bác Đêm nay Bác không ngủ 
Ngày mai đi đánh giặc Bác nhìn ngọn lửa hồng Vì một lẽ thường tình 
Bác thức thì mặc Bác Lòng vui sướng mênh mông Bác là Hồ Chí Minh.
Bác ngủ không an lòng Anh thức luôn cùng Bác. (Trích Đêm nay Bác không ngủ, 
 Minh Huệ, 1951) Câu chuyện được kể trong bài thơ là 
gì? Em hãy kể lại câu chuyện ấy 
theo trình tự thời gian (khoảng 9-10 
dòng)? Tóm tắt câu chuyện 
 Trong một lần đi chiến dịch, anh đội viên đã chứng kiến một đêm 
không ngủ của Bác. Lần đầu tiên anh đội viên thức dậy thấy trời đã khuya 
mà Bác vẫn ngồi bên bếp lửa. Rồi Bác đi dém chăn cho từng anh chiến sĩ. 
Trời rất lạnh, anh mời Bác đi ngủ nhưng Bác không đi ngủ mà dặn anh đi 
ngủ để mai còn đi chiến dịch. Lần thứ ba, anh đội viên thức dậy, anh 
hoảng hốt giật mình Bác vẫn ngồi đinh ninh. Anh nằng nặc mời Bác ngủ 
nhưng Bác không ngủ vì Bác thương đoàn dân công đêm nay ngủ ngoài 
rừng lạnh giá. Anh đội viên sung sướng trước tấm lòng của Bác. Anh thức 
luôn cùng Bác. II. TÌM HIỂU VĂN BẢN 1. Nhận diện đặc điểm thể thơ có yếu tố tự sự, miêu tả trong bài
 Phiếu học tập 2
Câu hỏi Câu trả lời của em
1. Bài thơ là lời kể của ai? Kể về ai? Kể để bộc lộ tình 
cảm gì?
2. Chỉ ra các nhân vật trong bài thơ? Tác giả tập trung 
thể hiện cảm xúc, suy nghĩ về nhân nhân vật nào?
3. Chỉ ra yếu tố tự sự, miêu tả trong bài thơ và nêu tác 
dụng của các yếu tố ấy?
4. Chỉ ra cách ngắt nhịp và gieo vần của bài thơ trong 
hai khổ cuối của bài?
NHẬN XÉT: 1. Nhận diện đặc điểm thể thơ có yếu tố tự sự, miêu tả trong bài
Đặc điểm Nội dung 
1. Lời kể Minh Huệ kể qua góc nhìn của anh đội viên.
2. Nhân vật - Bác Hồ, anh đội viên
3. Chủ đề Ca ngợi tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với bộ đội và nhân dân; 
 tình cảm yêu quý, cảm phục của người chiến sĩ với lãnh tụ.
3. Yếu tố tự - Anh đội viên kể về câu chuyện một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi 
sự, miêu tả chiến dịch trong thời kì kháng chiến chống Pháp.
 - Hoàn cảnh không gian, hình ảnh và hành động của Bác trong đêm không ngủ.
 Người đọc dễ theo dõi các sự việc và dễ dàng hình dung nhân vật
4. Cách ngắt - Nhịp 2/3 hoặc 3/2
nhịp và gieo - Vần : chân, lưng
vần