Giáo án Lịch sử 6 - Tuần 5 - Đặng Văn Gấu

 Trường THCS Ninh Hòa Họ và tên giáo viên:
Tổ: Xã hội Đặng Văn Gấu
Tên bài dạy: BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY 
 SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP
 Môn học/hoạt động giáo dục: Lịch sử, lớp 6
 Thời gian thực hiện: Tuần: 5, Tiết 9,10
I. MỤC TIÊU
1. Mức độ, yêu cầu cần đạt
Thông qua bài học, HS nắm được:
 - Quá trình phát hiện ra kim loại và vai trò của kim loại đối với sự chuyển biến từ 
 xã hội nguyên thuỷ sang xã hội có giai cấp.
 - Sự tan rã của xã hội nguyên thuỷ và sự hình thành xã hội có giai cấp trên thế giới 
 và ở Việt Nam.
 - Sự phân hoá không triệt để của xã hội nguyên thuỷ ở phương Đông.
2. Năng lực
 - Năng lực chung: 
 Năng lực giao tiếp, hợp tác: Trao đổi, thảo luận để thực hiện các nhiệm vụ học 
 tập.
 Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Sử dụng các kiến thức đã học ứng dụng 
 vào thực tế, tìm tòi, phát hiện giải quyết các nhiệm vụ trong cuộc sống.
 - Năng lực riêng: 
 Trình bày được quá trình phát hiện ra kim loại và vai trò của kim loại đối với sự 
 chuyển biến từ xã hội nguyên thuỷ sang xã hội có giai cấp.
 Mô tả được sự hình thành xã hội có giai cấp.
 Giải thích được vì sao xã hội nguyên thuỷ tan rã. Nêu và giải thích được sự phân hoá không triệt để của xã hội nguyên thuỷ ở 
 phương Đông.
 Nêu được một số nét cơ bản của xã hội nguyên thuỷ Việt Nam trong quá trình tan 
 rã.
3. Phẩm chất
Tình cảm đối với tự nhiên và nhân loại. Tôn trọng những giá trị nhân bản của loài người 
như sự bình đẳng trong xã hội. Tôn trọng di sản văn hoá của tổ tiên để lại.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
 - Giáo án, SGV, SHS Lịch sử và Địa lí 6.
 - Sơ đồ mô phỏng sự chuyển biến xã hội cuối thời nguyên thủy.
 - Các hình ảnh về công cụ bằng đồng, sắt của người nguyên thủy trên thế giới và ở 
 Việt Nam
 - Máy tính, máy chiếu (nếu có).
2. Đối với học sinh
 - SHS Lịch sử và Địa lí 6. 
 - Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học (nếu có) và dụng cụ học tập theo 
 yêu cầu của GV.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú cho học sinh và từng bước làm quen bài học.
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: HS lắng nghe và tiếp thu kiến thức. d. Tổ chức thực hiện: 
- GV kể câu chuyện về người băng và yêu cầu HS quan sát Hình 5.1, trả lời câu hỏi: 
+ Tại sao chúng ta có thể biết người băng Otzi sống vào đầu thời kì đồ đồng - khi kim 
loại bắt đầu xuất hiện?
+ Chi tiết nào cho thấy Otzi đã có “của ăn của để, có tích luỹ lương thực?
 Câu chuyện người băng
“Vào năm 1991, hai nhà leo núi người Đức phát hiện ra một xác 
người vùi trong băng giá, họ đặt tên là Otzi theo tên nơi tìm thấy 
nó - núi Otztal, thuộc dãy Alps quanh năm tuyết phủ. Đó là xác 
một người đàn ông 45 tuổi, cái chết của ông ấy xảy ra vào 
khoảng 3200 năm TCN. Trên người ông có khá nhiều vết 
thương, đáng chú ý nhất là một vết thương do tên bắn ở vai bên 
trái mà mũi tên đã được rút ra. Otzi mang theo rất nhiều dụng cụ, 
như rìu đồng có tra cán bằng gỗ, con dao bằng đá, một túi đựng 
mũi tên bằng da chứa các mũi tên đồng, một cung tên đang làm 
đở, quặng sun phít sắt và bùi nhùi tạo lửa. Khi phân tích những gì 
còn lại trong ruột của xác ướp, các nhà khoa học thu được bột mì xay nhuyễn từ lúa mì 
thu hoạch vào cuối mùa hè trong canh tác nông nghiệp châu Âu, hạt mận gai thường 
được thu hoạch vào mùa thu. Tương tự, các nhà khoa học cũng tìm thấy phấn hoa ngũ 
cốc của loài cây thiết mộc mọc vào mùa xuân. Từ độ tươi của chúng họ kết luận mùa 
xuân cũng là thời xảy ra cái chết của Otzi”.
- HS tiếp nhận nhiệm và trả lời câu hỏi: 
+ Chúng ta có thể biết người băng Otzi sống vào đầu thời kì đồ đồng - khi kim loại bắt 
đầu xuất hiện vì trên người ông mang theo rất nhiều dụng cụ, như : rìu đồng có tra cán 
bằng gỗ, con dao bằng đá, một túi đựng mũi tên bằng da chứa các mũi tên đồng, một 
cung tên đang làm đở, quặng sun phít sắt và bùi nhùi tạo lửa.
+ Chi tiết cho thấy Otzi có “của ăn của để, có tích luỹ lương thực: lương thực được tích 
lủy vào mùa thu, mùa hè, mùa xuân.
- GV dẫn dắt vấn đề: “Người băng Otzi hơn 5000 năm tuổi, được tìm thấy trong băng ở 
núi Alps thuộc nước I-ta-li-a, cùng với một số công cụ bằng kim loại nhự rìu đồng, mũi 
tên đồng. Đáng chú ý là trên người Otzi vẫn còn một mũi tên đồng cắm sau vai trái. Phát hiện này là một bằng chứng quan trọng giúp các nhà khoa học nghiên cứu về sự chuyên 
 biển của xã hội cuối thời kì nguyên thủy, khi đá không còn là nguyên liệu duy nhất để 
 chế tạo công cụ lao động hay vũ khí. Bài học này sẽ giúp chúng ta phần nào làm sáng tỏ 
 những bí mật của người băng. Chúng ta cùng vào Bài 5: Sự chuyển biến từ xã hội 
 nguyên thủy sang xã hội các có giai cấp. 
 B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
 Hoạt động 1: Sự xuất hiện của công cụ lao động bằng kim loại 
 a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS hiểu được người nguyên thủy đã luyện được 
 đồng thau và sắt, công cụ kim loại ra đời sớm nhất ở Tây Á và Bắc Phi; việc chế tạo 
 được công cụ lao đồng bằng kim loại giúp con người tăng được diện tích trồng trọt, một 
 số công việc mới xuất hiện (luyện kim, chế tạo vũ khí,...).
 b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SHS, trả lời câu hỏi và tiếp thu 
 kiến thức.
 c. Sản phẩm học tập: HS làm việc cá nhân và trả lời câu hỏi. 
 d. Tổ chức hoạt động:
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1: GV chuyển giao NV học tập 1. Sự xuất hiện của công cụ lao động bằng kim 
 loại 
- GV nhắc lại kiến thức, trước khi xuất hiện công 
cụ lao động bằng kim loại, người nguyên thủy sử - Kim loại được con người tình cờ phát hiện ra 
dụng đá làm công cụ lao động. khi khai thác đá vào khoảng thiên niên kỉ IV 
 TCN. 
- GV yêu cầu HS đọc thông tin mục I SHS trang 
27,28 và trả lời câu hỏi: - Đồng có sẵn trong tự nhiên, là đồng đỏ. Việc 
 biết sử dụng lửa và làm đồ gốm dẫn đến việc 
+ Kim loại được phát hiện ra như thế nào? luyện ra đồng thau, sắt. 
 - Điểm khác biết giữa công và vật dụng bằng kim 
 loại và công cụ bằng đá: công cụ và vật dụng 
 bằng kim loại phong phú, đa dạng, hiệu quả hơn 
 nhiều so với công cụ và vật dụng bằng đá (rìu tay, 
 rìu mài lưỡi có tra cán, mũi tên bằng cây, lưỡi cày bằng gỗ).
+ Đồng có ở đâu? Ngoài đồng ra, những kim loại 
nào còn được khai thác trong tự nhiên? 
- GV yêu cầu HS thảo 
luận theo cặp, quan sát 
Hình 5.2 đến Hình 5.4 
và trả lời câu hỏi: 
 Công cụ và vật dụng bằng 
 kim loại có điểm gì khác 
 biệt về hình dáng, chủng 
 loại so với công cụ bằng đá?
- GV giới thiệu kiến thức: Như vậy, công cụ 
bằng kim loại đã thay thế hoàn toàn cho công cụ 
bằng đá. Đến thời đồng thau, đồ đá còn rất ít, 
đến thời đồ sắt đồ đá đã bị loại bỏ hoàn toàn. 
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi: kim loại được 
 - Kim loại được sử dụng vào những mục đích 
sử dụng vào những mục đích gì trong đời sống 
 trong đời sống của con người cuối thời nguyên 
của con người cuối thời nguyên thủy?
 thủy:
- GV chốt kiến thức: Sự xuất hiện của công cụ 
 + Khai phá đất hoang, tăng diện tích trồng trọt, 
lao động bằng kim loại đã tạo ra: chiến tranh 
 xé gỗ đóng thuyền, xẻ đá làm nhà và khai thác 
giữa các bộ lạc, có đánh nhau giữa các cá nhân, 
 mỏ.
có kẻ giàu người nghèo. Đã có chuyên môn hoá 
một số nghề trong xã hội (khai mỏ, luyện kim). 
 + Một số công việc mới xuất hiện như nghề luyện 
Xuất hiện nông nghiệp dùng lưỡi cày bằng sắt và 
 kim, chế tạo công cụ lao động, chế tạo vũ khí.
sức kéo của động vật.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV hướng dẫn, HS đọc sgk và thực hiện yêu 
cầu. - GV theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo 
luận
- GV gọi HS trả lời câu hỏi. 
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
học tập
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển 
sang nội dung mới.
 Hoạt động 2: Sự chuyển biến trong xã hội nguyên thủy
 a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS hiểu nhờ có công cụ bằng kim loại xuất hiện, đã 
 tạo ra một lượng sản phẩm dư thừa; quá trình phân hóa xã hội và tan rã của xã hội 
 nguyên thủy trên thế giới không giống nhau. 
 b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SHS, trả lời câu hỏi và tiếp thu 
 kiến thức.
 c. Sản phẩm học tập: HS làm việc cá nhân, thảo luận theo cặp và trả lời câu hỏi. 
 d. Tổ chức hoạt động:
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1: GV chuyển giao NV học tập 2. Sự chuyển biến trong xã hội nguyên thủy
- GV yêu cầu HS thảo luận theo cặp, đọc thông - Nguyên nhân dẫn đến sự phân hoá xã hội thành 
tin mục II, quan sát Sơ đồ 5.5. SHS trang 28,29 người giàu và người nghèo: con người đã tạo ra 
và trả lời câu hỏi: được một lượng sản phẩm dư thừa từ công cụ lao 
 động bằng kim loại. Số sản phẩm dư thừa đó 
+ Nguyên nhân nào dẫn đến sự phân hoá xã hội thuộc về một số người.
thành người giàu và người nghèo?
 - Mối quan hệ giữa người với người trong xã hội 
+ Mối quan hệ giữa người với người như thế nào có phân hoá giàu, nghèo: quan hệ bình đẳng được trong xã hội có phân hoá giàu, nghèo? thay thế bằng quan hệ bất bình đẳng, xuất hiện 
 giai cấp thống trị (người giàu), giai cấp bị trị 
 (người nghèo). 
- GV giới thiệu kiến thức: Quá trình phân hóa xã 
hội và tan rã của xã hội nguyên thủy trên thế giới 
không giống nhau, diễn ra không đồng đều ở 
những khu vực khác nhau:
+ Không đồng đều về mặt thời gian: có nơi sớm 
hơn, có nơi muộn hơn.
+ Không đồng đều về mức độ triệt để (triệt để 
được hiểu với nghĩa ở mức độ cao nhất không 
còn có thể hơn về tất cả các mặt): có nơi bị xóa 
bỏ hoàn toàn, có nơi tàn dư của xã hội nguyên 
thủy vẫn còn được bảo tồn triệt để mãi đến sau 
này. 
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Vì sao xã hội 
 - Xã hội nguyên thủy ở phương Đông không phân 
nguyên thủy ở phương Đông không phân hóa 
 hóa triệt để vì: Người nguyên thủy ở phương 
triệt để?
 Đông vẫn sống quần tụ để đào mương, chống 
 giặc ngoại sâm,...Do vậy, sự liên kết giữa các 
 cộng đồng và nhiều tập tục vẫn được bảo lưu. 
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV hướng dẫn, HS đọc sgk và thực hiện yêu 
cầu. 
- GV theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo 
luận - GV gọi HS trả lời câu hỏi. 
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
học tập
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển 
sang nội dung mới.
 Hoạt động 3: Việt Nam cuối thời kì nguyên thủy
 a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS hiểu được cách đây hơn 4.000 năm, xã hội 
 nguyên thủy ở Việt Nam có những chuyển biến quan trọng, phát minh ra thuật luyện 
 kim và chế tạo công cụ lao động, vũ khí bằng đồng; một số tác dụng của việc sử dụng 
 công cụ lao động bằng kim loại. 
 b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SHS, trả lời câu hỏi và tiếp thu 
 kiến thức.
 c. Sản phẩm học tập: HS làm việc cá nhân và trả lời câu hỏi. 
 d. Tổ chức hoạt động:
 HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1: GV chuyển giao NV học tập 3. Việt Nam cuối thời kì nguyên thủy
- GV giới thiệu kiến thức: Cách đây hơn 4.000 - Một số nét cơ bản của xã hội nguyên thủy Việt 
năm, xã hội nguyên thủy Việt Nam đã có những Nam trong quá trình tan rã:
chuyển biến quan trọng. 
 + Thể hiện qua ba nền văn hoá: Phùng Nguyên, 
- GV yêu cầu HS đọc thông tin mục III và quan Đồng Đậu, Gò Mun: Chứng tỏ người nguyên 
sát Hình 5.6 đến thuỷ đã mở rộng địa bàn cư trú chuyển dần xuống 
Hình 5.9 và trả lời vùng đồng bằng.
câu hỏi:
 + Cư dân đã phát minh ra thuật luyện kim, chế 
 tạo công cụ, vũ khí bằng đồng (thể hiện qua hiện 
 vật). + Nêu một số nét cơ bản của xã hội nguyên thủy + Đồ gốm phát triển, đẹp (hiện vật, chứng tỏ đã 
Việt Nam trong quá trình tan rã. biết nung gốm ở nhiệt độ cao).
 + Cuối thời + Định cư ven các con sông và có đời sống tinh 
 nguyên thủy, thần phong phú (vị trí các nền văn hoá, hiện vật 
 người Việt cổ phản ánh chăn nuôi và đời sống tinh thần: gà, 
 đã có những tượng người).
 công cụ lao 
động và những ngành nghệ sản xuất nào? - Cuối thời nguyên thủy, người Việt cổ có:
 + Những công cụ lao động: công cụ mũi nhọn 
 dùng trong săn bắt, trồng trọt, mũi giáo, mũi tên 
 để săn động vật.
 + Những ngành nghệ sản xuất: đồ gốm, đồ đồng 
 chứng tỏ thủ công nghiệp phát triển, đã có thợ 
 chuyên làm gốm, thợ luyện kim.
- GV mở rộng kiến thức: Cũng giống như xã hội 
nguyên thủy ở nhiều nước trên thế giới, ở Việt 
Nam dưới sự xuất hiện của công cụ sản xuất 
bằng kim loại đã dẫn đến sự phân hóa giàu 
nghèo, xã hội nguyên thủy tan rã. Đây cũng là cơ 
sở cho sự xuất hiện các quốc gia sơ kì đầu tiên 
tại Việt Nam.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV hướng dẫn, HS đọc sgk và thực hiện yêu 
cầu. 
- GV theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo 
luận
- GV gọi HS trả lời câu hỏi. 
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
học tập
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.
 C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
 a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học thông qua dạng câu hỏi lý thuyết . 
 b. Nội dung: HS sử dụng SHS, kiến thức đã học, GV hướng dẫn (nếu cần thiết) để trả 
 lời câu hỏi.
 c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.
 d. Tổ chức thực hiện:
 - GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi 1 phần Luyện tập SHS trang 30: Em hãy nêu những 
 chuyển biến về kinh tế, xã hội vào cuối thời nguyên thủy? Phát minh quan trọng nào của 
 người nguyên thủy tạo nên những chuyển biến này?
 - HS tiếp nhận nhiệm vụ, đưa ra câu trả lời: 
 + Những chuyển biến về kinh tế, xã hội vào cuối thời nguyên thủy:
 Kinh tế: khai phá đất hoang, tăng diện tích trồng trọt, xuất hiện nghề luyện kim, 
 chế tạo vũ khí,....của cải có sự dư thừa.
 Xã hội: Có sự phân hóa giàu nghèo.
 + Phát minh quan trọng của người nguyên thủy tạo nên những chuyển biến này là công 
 cụ lao động bằng kim loại. 
 - GV nhận xét, chuẩn kiến thức.
 D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
 a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học thông qua dạng câu hỏi thực hành. 
 b. Nội dung: HS sử dụng SHS, kiến thức đã học, kiến thức và hiểu biết thực tế, GV 
 hướng dẫn (nếu cần thiết) để trả lời câu hỏi.
 c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện:
 - GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi 3 phần Vận dụng SHS trang 30: Em hãy kể tên một số 
 vật dụng bằng kim loại mà con người ngày nay vẫn thừa hưởng từ những phát minh của 
 người nguyên thủy. 
 - HS tiếp nhận nhiệm vụ, đưa ra câu trả lời: Một số vật dụng bằng kim loại mà con 
 người ngày nay vẫn thừa hưởng từ những phát minh của người nguyên thủy: lưỡi cuốc, 
 dao, rìu chặt cây, lưỡi câu, xiên nướng thịt,... 
 - GV nhận xét, chuẩn kiến thức.
 IV. Kế hoạch đánh giá
 Hình thức đánh giá Phương pháp đánh giá Công cụ đánh giá Ghi chú
Đánh giá thường xuyên - Vấn đáp.
(GV đánh giá HS, - Các loại câu hỏi 
 - Kiểm tra viết, kiểm tra vấn đáp.
HS đánh giá HS) thực hành.
 Kí duyệt T5