Bài giảng Ngữ văn 6 - Tiết 116: Liệt kê

 Tiết 116: LIỆT KÊ Tiết 116: LIỆT KÊ
I. Thế nào là phép liệt kê?
1. Ví dụ:
Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đường 
phèn, để trong khay khảm, khói bay nghi ngút, tráp 
đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những 
trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc 
bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào 
ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, tăm bông trông 
mà thích mắt. [ ] Ngoài kia, tuy mưa gió ầm ầm, dân 
phu rối rít, nhưng trong này nghe chừng tĩnh mịch, 
nghiêm trang lắm[ ]. 
 ( Phạm Duy Tốn) Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đường phèn, để 
trong khay khảm, khói bay nghi ngút, tráp đồi mồi chữ 
nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, 
rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào 
dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, tăm 
bông trông mà thích mắt. 2. Nhận xét ví dụ:
- Cấu tạo : Sắp xếp nối tiếp hàng loạt các cụm từ 
cùng loại.
-Ý nghĩa : Kể ra rất nhiều đồ vật lỉnh kỉnh được bày 
biện xung quanh quan lớn nhằm diễn tả sự phong 
phú của các thứ đồ vật ấy. 
 Từ đó làm nổi bật sự xa hoa của viên quan, đối 
lập với cảnh dân phu đang lam lũ ngoài mưa.
3. Ghi nhớ :1/ SGK Bài tập nhanh: Hãy tìm phép liệt 
 kê trong các ví dụ sau:
a. Con gái Huế nội tâm thật 
 phong phú và âm thầm, kín 
 đáo, sâu thẳm. 
 => Phép liệt kê là: phong phú và 
 âm thầm, kín đáo, sâu 
 thẳm. 
b. Ngoài ra còn có các điệu lí 
 như: lí con sáo, lí hoài xuân, 
 lí hoài nam. 
 ( Hà Ánh Minh – Ca Huế trên Sông Hương) 
 => Phép liệt kê là: Lí con sáo, 
 lí hoài xuân, lí hoài nam. II. Các kiểu liệt kê:
1. Ví dụ: 
* Ví dụ1: 
a. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả 
tinh thần, lực lượng,tính mạng, của cải để giữ 
vững quyền tự do, độc lập. ( Hồ Chí Minh)
b. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả 
tinh thần và lực lượng,tính mạng và của cải để 
giữ vững quyền tự do, độc lập. ( Hồ Chí Minh) * Ví dụ 1: 
a. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinhtinh thần,thần, 
lực lượng,tính mạng, của cải để giữ vững quyền tự do, 
độc lập. ( Hồ Chí Minh)
b. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinhtinh thầnthần 
và lực lượng,tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự 
do, độc lập. ( Hồ Chí Minh)
Xét về cấu tạo
Câu a: Liệt kê theo từng sự việc:
 =>Liệt kê không theo cặp 
Câu b: các bộ phận liệt kê sắp xếp theo cặp giữ chúng 
có quan hệ từ đẳng lập “và,với, hoặc, hay”; ý nghĩa của 
chúng hoặc tương phản, hoặc bổ sung ý nghĩa cho 
nhau. =>Liệt kê theo cặp * Ví dụ 2: 
a. Tre, nứa,trúc, mai, vầuvầu mấy chục loại khác nhau, 
nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng. ( Thép Mới)
b.Tiếng Việt của chúng ta phản ánh sựsự hìnhhình thànhthành vàvà 
Trưởngtrưởng thànhthành của xã hội Việt Nam và của dân tộc Việt 
Nam, của tập thể nhỏ là gia đình, họ hàng, làng xóm và
của tập thể lớn là dân tộc quốc gia. ( Phạm Văn Đồng)
* Xét về ý nghĩa
- Câu a: Có thể dễ dàng thay đổi thứ tự các bộ phận 
liệt kê ->Liệt kê không tăng tiến.
- Câu b: Không thể dễ dàng thay đổi thay đổi các bộ 
phận liệt kê, bởi hiện tượng liệt kê được sắp xếp 
theo mức độ tăng tiến. ->Liệt kê tăng tiến II. Các kiểu liệt kê:
* Xét về cấu tạo
Liệt kê theo từng sự việc. =>Liệt kê không theo cặp 
- Các bộ phận liệt kê sắp xếp theo cặp giữ chúng có 
quan hệ từ đẳng lập “và,với, hoặc, hay”; ý nghĩa của 
chúng hoặc tương phản, hoặc bổ sung ý nghĩa cho 
nhau. =>Liệt kê theo cặp
* Xét về ý nghĩa
- Khi có thể dễ dàng thay đổi thứ tự các bộ phận liệt 
kê => Liệt kê không tăng tiến.
- Khi không thể dễ dàng thay đổi thay đổi các bộ 
phận liệt kê, bởi hiện tượng liệt kê được sắp xếp 
theo mức độ tăng tiến. =>Liệt kê tăng tiến Sơ đồ phân loại phép liệt kê
 LIỆT KÊ
 XÉT THEO CẤU TẠO XÉT THEO Ý NGHĨA
 LIỆT KÊ LIỆT KÊ 
 LIỆT KÊ LIỆT KÊ 
 THEO KHÔNG THEO KHÔNG 
 TĂNG TÍẾN
 TỪNG CẶP TỪNG CẶP TĂNG TIẾN
2. Ghi nhớ 2 : SGK III. Luyện tập:
1. Bài tập 1/106: Thảo luận với bạn bên 
 cạnh để tìm các phép liệt kê trong 
 bài “ Tinh thần yêu nước của nhân 
 dân ta” ( Hồ Chí Minh) III. Luyện tập: 
1.Bài tập 1/106:* Các phép liệt kê trong bài “ Tinh thần 
yêu nước của nhân dân ta” ( Hồ Chí Minh) là:
- “ Nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó 
 lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất 
 cả bè lũ bán nước và lũ cướp nước”
=>Liệt kê để làm sáng tỏ sức mạnh của tinh thần yêu nước.
-“ Trang sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Lê Lợi, 
 Quang Trung, ” 
=> Liệt kê thể hiện lòng tự hào về những trang sử vẻ vang 
 qua tấm gương những vị anh hùng dân tộc.
- Từ các cụ già tóc bạc đến các cháu nhi đồng trẻ thơ, từ 
 nhân dân miền ngược đến miền xuôi ai cũng một lòng 
 nồng nàn yêu nước ghét giặc.
Từ những chiến sĩ ngoài mặt trận đến những công chức 
 ở hậu phương , cho đến những đồng bào điền chủ 
 quyên ruộng đất cho Chính phủ. 
=> Liệt kê để thể hiện sự đồng tâm nhất trí của mọi tầng lớp 
 nhân dân Việt nam đứng lên đánh Pháp.
 Bài tập 2a:
Và đó cũng là lần đầu tiên trong đời mình, hai con mắt của
ông Va-ren được thấy hiển hiện cái huyền diệu của
một thành phố Đông Dương, dưới lòng đường, trên vỉa hè,
trong cửa tiệm. Những cu li xe kéo xe tay phóng cật lực, đôi
bàn chân trần giẫm lạch bạch trên mặt đường nóng bỏng;
những quả dưa hấu bổ phanh đỏ lòm lòm; những xâu lạp
xưởng lủng lẳng dưới mái hiên các hiệu cơm; cái rốn một 
chú khách trưng ra giữ trời; một viên quan uể oải bước 
qua, tay phe phẩy cái quạt, ngực đeo tấm Bắc Đẩu bội tinh
hình chữ thập. Thật lộn xộn! Thật nhốn nháo. Bài tập 2a:
Các phép liệt kê: 
- Dưới lòng đường, trên vỉa hè,trong cửa tiệm. 
- Những cu li xe kéo xe tay phóng cật lực, đôi bàn chân 
 trần giẫm lạch bạch trên mặt đường nóng bỏng; những 
 quả dưa hấu bổ phanh đỏ lòm lòm; những xâu lạp
 xưởng lủng lẳng dưới mái hiên các hiệu cơm; cái rốn một 
 chú khách trưng ra giữ trời; một viên quan uể oải bước 
 qua, tay phe phảy cái quạt, ngực đeo tấm Bắc Đẩu bội 
 tinh hình chữ thập. 
=> Phép liệt kê: Những cu li những quả dưa hấu những 
xâu lạp xưởng , cái rốn của một chú khách một viên 
quan Cảnh của người được sắp xếp xen lẫn với cảnh 
của vật để diễn tả cái “lộn xộn”, “nhốn nháo” của cái gọi là 
“ huyền diệu của một thành phố Đông Dương” Bài tập 2b:
Tỉnh lại em ơi, qua rối cơn ác mộng
Em đã sống lại rồi, em đã sống!
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Không giết được em, người con gái anh hùng! 
 ( Tố Hữu)
 Phép liệt kê : Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
 - Cấu tạo: Sắp xếp nối tiếp hành động tra tấn 
 dã man của bọn giặc đối với chị Lí. 
 - Ý nghĩa: thể hiện sự tàn bạo của quân thù và sự 
 kiên cương, bất khuất của chị Lí. Bài tập 3:( Phiếu học tập) 
Câu b:Trình bày nội dung văn bản “ Những trò lố hay là 
 Va-ren và Phan Bội Châu” bằng một câu văn ngắn trong 
 đó có sử dụng phép liệt kê.
 Câu c:Viết câu văn nói lên cảm xúc của em về hình tượng 
 nhà cách mạng Phan Bội Châu trong truyện ngắn 
 “Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu” trong đó 
 có sử dụng phép liệt kê. Câu b: Nội dung văn bản “ Những trò lố hay là Va-ren và 
Phan Bội Châu”:
 Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu” đã khoắc
 hoạ được hai nhật vật có tính cách đại diện cho hai lực
 lượng xã hội hoàn toàn đối lập nhau ở nước ta thời Pháp 
 thuộc. Va-ren: gian trá, bịp bợm, lố bịch,một kẻ bất lương
 đại diện cho thực dân Pháp phản động ở Đông Dương.
 Phan Bội Châu kiên cường, bất khuất, xứng đáng là “bậc
 anh hùng, vị thiên sứ, đấng xả thân vì độc lập”, tiêu biểu 
 cho khí phách dân tộc Việt Nam.
Câu c: Cảm xúc về hình tượng nhà cách mạng Phan Bội 
 Châu trong truyện ngắn “Những trò lố hay là Va-ren và 
 Phan Bội Châu”: Phan Bội Châu là một nhà một nhà chí sĩ 
 yêu nước kiên cường, bất khuất. Ông xứng đáng là “bậc 
 anh hùng, vị thiên sứ, đấng xả thân vì độc lập”, tiêu biểu 
 cho khí phách dân tộc Việt Nam. BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM:
1.Liệt kê là gì?
A. Là kể ra hàng loạt các sự vật, hiện tượng.
B. Là sắp xếp từ hoặc cụm từ nhằm diễn tả sự 
phong phú của đời sống tư tưởng, tình cảm. 
C. Là sắp xếp nối tiếp hàng loạt các từ hay cụm 
từ cùng loại để diễn tả đầy đủ hơn, sâu sắc hơn 
những khía cạnh khác nhau của thực tế hay của 
tư tưởng tình cảm.
D. Là sự xen kẽ các từ hoặc cụm từ nhằm thể 
hiện ý đồ của người viết. 2.Phép liệt kê có tác dụng gì? 
A. Diễn tả sự phức tạp, rắc rối của sự vật hiện 
tượng.
B. Diễn tả sự giống nhau của sự vật, hiện tượng.
C.Diễn tả sự tương phản của sự vật, hiện tượng.
D.Diễn tả đầy đủ, sâu sắc hơn những khía cạnh khác 
nhau của thực tế hay của tư tưởng tình cảm . Bài tập :
Em hãy quan sát bức tranh sau và 
đặt câu có sử dụng phép liệt kê.