Bài giảng GDCD 6 - Bài: Câu trần thuật đơn - Vũ Bạch Tuyết

 TRƯỜNG THCS TT PHƯỚC LONG
CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ VỀ DỰ TIẾT DẠY HÔM NAY
 TỔ: VĂN - GDCD
 MÔN: NGỮ VĂN 6
 CÂU TRẦNBÀI DẠY THUẬT ĐƠN
 GV thực hiện: VŨ BẠCH TUYẾT KIỂM TRA BÀI CŨ
 - Thế nào là thành phần chính của câu?
 - Xác định thành phần chính của câu sau: 
Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng Dế thanh niên cường tráng.
 T N CN VN
 Trả lời:
 Thành phần chính của câu là những thành 
 phần bắt buộc phải có mặt để câu có cấu tạo
 hoàn chỉnh và diễn đạt được một ý trọn vẹn. 
 Thành phần chính gồm có chủ ngữ và vị ngữ. c©u trÇn thuËt ®¬n
I. C©u trÇn thuËt ®¬n lµ g×? Các câu trong đoạn trích 
1.VÝ dô: ( SGK/101) §o¹nĐọcđược trÝch đoạn dùng trªn trích làm gåm sau: gì mÊy ? 
2. NhËn xÐt.
 c©u ?
 Đoạn trích có 9 câu.
 Cha nghe hÕt c©u, t«i ®· hÕch 
 r¨ng lªn, x× mét h¬i râ dµi.(1) Råi, 
 víi bé ®iÖu khinh khØnh, t«i m¾ng:(2)
 - Høc (3)! Th«ng ng¸ch sang nhµ ta?(4) 
 DÔ nghe nhØ (5)! Chó mµy h«i nh có 
 mÌo thÕ nµy, ta nµo chÞu ®îc.(6) 
 Th«i, im c¸i ®iÖu h¸t ma dÇm sïi 
 sôt Êy(7) ®i. §µo tæ n«ng th× cho chÕt!(8) 
 T«i vÒ, kh«ng mét chót bËn t©m.(9) 
 ( Tô Hoài ) Các câu trong đoạn văn Mục đích nói
 Câu 1:Chưa nghe hết câu, tôi đã hếch răng lên, xì một 
 Kể 
 hơi rõ dài. 
 Câu 2: Rồi, với một bộ điệu khinh khỉnh, tôi mắng. Tả 
 Câu 3: Hức! Bộc lộ cảm xúc 
 Câu 4: Thông ngách sang nhà ta? Hỏi 
 Câu 5: Dễ nghe nhỉ! Bộc lộ cảm xúc 
 Câu 6: Chú mày hôi như cú mèo thế này, ta nào chịu 
 Tả 
 được.
 Câu 7: Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi. Cầu khiến 
 Câu 8: Đào tổ nông thì cho chết! Bộc lộ cảm xúc 
 Câu 9: Tôi về, không một chút bận tâm. Nêu ý kiến 
 Dựa vào kiến thức đã học ở tiểu học, em hãy phân loại 
 ->câu Câu theo trần mục thuật, đích câu nói? nghi vấn, câu cảm thán, câu cầu 
khiến. c©u trÇn thuËt ®¬n
I. C©u trÇn thuËt ®¬n lµ g×?
 ?X¸c? XÕp ®Þnh c¸c c©uchñ trÇnng÷, thuËtvÞ ng÷ võa cña 
1.VÝ dô: ( SGK/101) c¸ct×m c©u ®îc trÇn thµnh thuËt hai võalo¹i: t×m ®îc.
2. NhËn xÐt.
Đoạn trích có 9 câu. (1) Cha nghe hÕt c©u , t«i ®· hÕch
 CN VN
 - C©u 1, 2, 9: Lµ c©u trÇn răng lên, x× mét h¬i râ dµi. 
thuËt ®¬n – cã mét côm C-V
 - C©u 6 Không phải là câu (2) Råi, víi ®iÖu bé khinh khØnh, 
trần thuật đơn ( c©u trÇn t«i m¾ng.
thuËt ghÐp)- cã hai côm C-V. CN VN 
 (6) Chú mày hôi như cú mèo thế
 CN VN
 này, ta nào chịu được.
 CN VN
 (9) Tôi về, không một chút bận tâm.
 CN VN c©u trÇn thuËt ®¬n
I. C©u trÇn thuËt ®¬n lµ g×?
1.VÝ dô: ( SGK/101)
2. NhËn xÐt. * Xét về mục đích nói: Câu 
Đoạn trích có 9 câu. trần thuật đơn dùng để kể, 
 tả, giới thiệu, hay nêu ý 
 - C©u 1, 2, 9: Lµ c©u trÇn kiến.
thuËt ®¬n – cã mét côm C-V
 *Xét về cấu tạo ngữ pháp: 
 - C©u 6 Không phải là câu Câu trần thuật đơn do một 
trần thuật đơn ( c©u trÇn cum C-V tạo thành.
thuËt ghÐp)- cã hai côm C-V. c©u trÇn thuËt ®¬n
I. C©u trÇn thuËt ®¬n lµ g×?
1.VÝ dô: ( SGK/101)
2. NhËn xÐt. Em hiÓu thÕ nµo lµ c©u 
 trÇn thuËt ®¬n ?
3. KÕt luËn
 * Ghi nhí (SGK/101): c©u trÇn thuËt ®¬n
 GHI NHỚ( SGK/101 )
 C©u trÇn thuËt ®¬n lµ lo¹i c©u do 
mét côm C-V t¹o thµnh, dïng ®Ó giíi 
thiÖu, t¶ hoÆc kÓ vÒ mét sù viÖc sù vËt 
hay ®Ó nªu mét ý kiÕn. c©u trÇn thuËt ®¬n
 I. C©u trÇn thuËt ®¬n lµ g×?
 II. LuyÖn tËp.
 Bµi tËp 1: (SGK/101)
T×m và phân tích cấu tao ngữ pháp của các c©u trÇn thuËt ®¬n 
trong ®o¹n trÝch sau . Cho biÕt nh÷ng c©u trÇn thuËt ®¬n Êy ®îc 
dïng lµm g×?
 Ngµy thø n¨m trªn ®¶o C« T« lµ mét ngµy trong trÎo, s¸ng sña. 
Tõ khi cã vÞnh B¾c Bé vµ tõ khi quÇn ®¶o C« T« mang lÊy dÊu 
hiÖu cña sù sèng con ngêi th×, sau mçi lÇn động b·o, bao giê bÇu 
trêi C« T« còng trong s¸ng nh vËy. C©y trªn nói ®¶o l¹i thªm 
xanh mît, níc biÓn l¹i lam biÕc ®ặm ®µ h¬n hÕt c¶ mäi khi, vµ c¸t 
l¹i vµng gißn h¬n n÷a. Vµ nÕu c¸ cã v¾ng t¨m biÖt tÝch trong ngµy 
động b·o th× nay líi cµng thªm nÆng mÎ c¸ gi· ®«i.
 ( Nguyễn Tuân) Bài tập 1/ 101: Tìm câu trần thuật đơn trong đoạn trích dưới đây?
 Cho biết những câu trần thuật đơn ấy được dùng làm gì?
 Ngày thứ 5 trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo, sáng sủa .(1) 
Từ khi có vịnh Bắc Bộ và từ khi quần đảo Cô Tô mang lấy dấu hiệu của 
sự sống con người thì, sau mỗi lần giông bão, bao giờ bầu trời Cô Tô 
cũng trong sáng như vậy.(2) Cây trên núi đảo lại thêm xanh mượt, nước 
biển lại lam biết đậm đà hơn hét cả mọi khi, và cát lại vàng giòn hơn 
nữa.(3) Và nếu cá có vắng tăm biệt tích trong một ngày động bão, thì nay 
lưới càng thêm nặng mẽ cá giã đôi. (4) 
 (Nguyễn Tuân)
Trả lời: Các câu trần thuật đơn
(1)Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo sáng sủa. 
 (dùng để tả)
(2) Từ khi có vịnh bắc bộ và từ khi có quần đảo Cô Tô mang lấy 
dấu hiệu của sự sống con người thì sau mỗi lần dông bão, bao 
giờ bầu trời Cô Tô cũng trong sáng như vậy. 
 (dùng để nêu ý kiến nhận xét) Bài tập 2/ 102: Dưới đây là một số câu mở đầu các truyện em 
 đã học. Chúng thuộc loại câu nào và có tac dụng gì?
 a) Ngày xưa, ở miền đất Lạc Việt, cứ như bây giờ là Bắc 
 Bộ nước ta, có một vị thần thuộc nòi rồng, con trai 
 thần Long nữ, tên là Lạc Long Quân.
 (Con Rồng, cháu Tiên)
 b) Có một con ếch sống lâu ngày trong một giếng nọ.
 ( Ếch ngồi đáy giếng)
 c) Bà đỡ Trần là người huyện Đông Triều.
 (Vũ Trinh)
 Trả lời: Câu trần thuật đơn dùng để giới thiệu nhân vật 
 chính. c©u trÇn thuËt ®¬n
 I. C©u trÇn thuËt ®¬n lµ g×?
II. LuyÖn tËp.
Bài tập 1/ 101: Câu (1), (2) là câu đơn trần thuật đơn.
Bài tập 2/ 102: Giới thiệu nhân vật chính
Bµi tËp 3 (SGK/102)
 C¸ch giíi thiÖu nh©n vËt chÝnh trong truyÖn sau cã gì kh¸c so 
 víi c¸ch giíi thiÖu nhân vật chính nªu trong bµi tËp 2 ?
b. Hïng V¬ng thø mêi t¸m cã mét ngêi con g¸i tªn lµ Mị Nương, 
 ngêi ®Ñp nh hoa, tÝnh nÕt hiÒn dÞu. Vua cha yªu th¬ng nµng hÕt 
 mùc, muèn kÐn cho con mét ngêi chång thËt xøng ®¸ng.
 Mét h«m cã hai chµng trai ®Õn cÇu h«n.
 ( S¬n Tinh, Thuû Tinh ) c©u trÇn thuËt ®¬n
I. C©u trÇn thuËt ®¬n lµ g×?
II. LuyÖn tËp.
 Bµi tËp 3 (SGK/102)
 Tr¶ lêi: *Gièng nhau: C¶ hai bµi tËp ®Òu giíi thiÖu nh©n vËt.
 *Kh¸c nhau:
 Bµi tËp 2 Bµi tËp 3(b)
Giíi thiÖu ngay nh©n Giíi thiÖu nh©n vËt phô tríc (Hïng V-
vËt chÝnh : Lạc Long ¬ng , MÞ N¬ng).
Quân, Con Õch , Bµ ®ì Tõ nh÷ng viÖc lµm (kÐn chång cho con), 
TrÇn... quan hÖ cña nh©n vËt phô , mới giíi 
 thiÖu nh©n vËt chÝnh (hai chµng trai – 
 S¬n Tinh, Thñy Tinh). c©u trÇn thuËt ®¬n
 II. LuyÖn tËp.
Bµi tËp 4(SGK/105)
Ngoµi t¸c dông giíi thiÖu nh©n vËt, nh÷ng c©u më ®Çu sau ®©y cßn 
cã t¸c dông gì ?
a) Xa cã mét ngêi thî méc dèc hÕt vèn trong nhµ ra mua gç ®Ó lµm 
nghÒ ®Ïo cµy.
 ( §Ïo cµy gi÷a ®êng)
b) Ngêi kiÕm cñi tªn mç ë huyÖn L¹ng Giang, ®ang bæ cñi ë sên nói, 
thÊy díi thung lòng phÝa xa, c©y cá lay ®éng kh«ng ngít míi v¸c bóa 
®Õn xem, thÊy một con hæ tr¸n tr¾ng, cói ®Çu cµo bíi ®Êt, nh¶y lªn, 
vËt xuèng, thØnh tho¶ng lÊy tay mãc häng, më miÖng nhe cái r¨ng, 
m¸u me, nhớt d·i trµo ra. 
 ( Vò Trinh )
=>Những câu mở đầu còn miªu t¶ ho¹t ®éng cña c¸c nh©n vËt:
- Ngêi thî méc: dèc vèn mua gç ®Ó ®Ïo cµy
- Ngêi kiÕm cñi: ®ang bæ cñi, thÊy con hæ, v¸c bóa đến xem c©u trÇn thuËt ®¬n
I. C©u trÇn thuËt ®¬n lµ g×?
II. LuyÖn tËp.
Bài tập 1( SGK/ 101): Câu (1), (2) là câu đơn trần thuật đơn.
Bài tập 2( SGK/ 102) : Giới thiệu nhân vật chính.
Bµi tËp 3 (SGK/102): Giới thiệu nhân vật phụ.
Bài tập 4 ( SGK/ 103): miªu t¶ ho¹t ®éng cña c¸c nh©n vËt CỦNG CỐ
Thế nào là câu trần thuật đơn ?
 C©u trÇn thuËt ®¬n là
Câu do một Dùng để giới thiệu,tả hoặc 
cụm C-V tạo kể về một sự việc, sự vật 
thành. hay để nêu một ý kiến. DẶN DÒ
-Häc thuéc ghi nhí trong SGK
-Hoµn thiÖn bµi tËp vµo vë bµi tËp ng÷ v¨n.
-ViÕt mét ®o¹n v¨n (4-6 c©u) t¶ c¶nh trêng em 
trong ®ã cã sö dông c©u trÇn thuËt ®¬n.
-Chuẩn bị bài “Câu trần thuật đơn có từ là” 
( SGK/ 114) c©u trÇn thuËt ®¬n
 BÀI TẬP NHANH
 Câu trÇn thuËt ®¬n ®îc 
 dïng víi môc ®Ých hái, béc 
 lé c¶m xóc. §óng hay sai 
 ? sai c©u trÇn thuËt ®¬n
 BÀI TẬP NHANH
 C©u trÇn thuËt ®¬n lµ c©u 
 cã Ýt nhÊt 2 côm (C-V). 
 §óng hay sai? sai c©u trÇn thuËt ®¬n
 BÀI TẬP NHANH
Hai câu: 
1.Bà đỡ Trần là người huyện Đông Triều.
2.Có một con ếch sống lâu ngày trong một 
giếng nọ.
Là câu trần thuật đơn dùng để giới thiệu 
nhân vật. Đúng hay sai? Đúng